Arabisch alfabet: betekenis, letters en gebruik in Arabisch, Perzisch & Urdu

Ontdek het Arabische alfabet: betekenis, letters, schrijfwijze en gebruik in Arabisch, Perzisch en Urdu — geschiedenis, uitspraak en praktische voorbeelden voor beginners en taalenthousiastelingen.

Schrijver: Leandro Alegsa

13-01-2026 22:19

Het Arabische alfabet is een abjad dat wordt gebruikt om verschillende talen van het Midden-Oosten te schrijven, zoals Arabisch, Perzisch, Pashto en Urdu. Het is het derde meest gebruikte schrift ter wereld, na het Latijnse en het Chinese schrift.

Wat is een abjad?

Een abjad is een type schrift waarbij de medeklinkers primair worden geschreven en korte klinkers meestal weggelaten of met diakritische tekens aangeduid worden. In het Arabisch betekent dit dat je met de letters vooral de medeklinkers en lange klinkers noteert; korte klinkers (a, i, u) verschijnen doorgaans alleen in schoolboeken, religieuze teksten en leerboeken als kleine aanvullingen (harakat).

Letters en klanken

Het klassieke Arabische alfabet bestaat uit 28 basisletters. Hieronder staan ze in de volgorde die in veel bronnen wordt gebruikt, met de Arabische grafemen en de gebruikelijke Latijnse transcriptie:

ا (alif)
ب (bāʾ)
ت (tāʾ)
ث (thāʾ)
ج (jīm)
ح (ḥāʾ)
خ (khāʾ)
د (dāl)
ذ (dhāl)
ر (rāʾ)
ز (zāy)
س (sīn)
ش (shīn)
ص (ṣād)
ض (ḍād)
ط (ṭāʾ)
ظ (ẓāʾ)
ع (ʿayn)
غ (ghayn)
ف (fāʾ)
ق (qāf)
ك (kāf)
ل (lām)
م (mīm)
ن (nūn)
ه (hāʾ)
و (wāw)
ي (yāʾ)

In talen die het Arabische schrift hebben overgenomen, zoals Perzisch en Urdu, zijn extra letters toegevoegd om klanken weer te geven die in het Klassiek Arabisch niet voorkomen. Voorbeelden:

پ (pe) — voor /p/ (Perzisch, Urdu)
چ (che) — voor /tʃ/ (Perzisch, Urdu)
ژ (zhe) — voor /ʒ/ (Perzisch)
گ (gaf) — voor /g/ (Perzisch, Urdu)
ٹ, ڈ, ڑ — retroflecte medeklinkers in Urdu (/ʈ, ɖ, ɽ/)

Schrijfrichting en lettervormen

Het Arabische schrift wordt van rechts naar links geschreven. Een belangrijke eigenschap is dat veel letters aan elkaar kunnen hangen; een letter heeft vaak vier contextuele vormen: geïsoleerd, begin-, midden- en eindvorm. Sommige letters verbinden echter alleen aan de linkerzijde (zoals ا، د، ذ، ر، ز، و), wat invloed heeft op de vorm van de voorgaande en volgende letters.

Klinkers en diakritische tekens

De korte klinkers in het Arabisch worden meestal aangeduid met diakritische tekens (harakat):

fatha (ـَ) — kort /a/
kasra (ـِ) — kort /i/
damma (ـُ) — kort /u/
sukūn (ـْ) — geen klinker (rustteken)
shadda (ـّ) — gematigde verdubbeling van de medeklinker
tanwīn (ـً,ـٍ,ـٌ) — eindklank /an/, /in/, /un/ (meestal in moderne niet-alfabetische toepassing beperkt)

Langklinkers worden meestal geschreven met de letters ا, و, ي (alif, wāw, yāʾ). De hamza (ء) geeft een glottisslag aan en kan op of onder andere letters geschreven worden.

Verschillen in Perzisch en Urdu

Wanneer het Arabische schrift wordt gebruikt voor Perzisch en Urdu, verandert naast de letterset ook de schrijfwijze en de orthografie:

Extra letters (zoals پ، چ، ژ، گ) worden gebruikt voor niet-Arabische klanken.
Perzisch en Urdu schrijven doorgaans geen korte klinkers (harakat) in gewone teksten, net als het Arabisch, maar spellingregels verschillen op punten zoals leenwoorden en morfologie.
Calligrafisch en typografisch zijn er verschillen: Urdu maakt traditioneel veel gebruik van de Nastaʿlīq-stijl, die schuiner en meer verbonden is; voor Perzisch ziet men zowel Nastaʿlīq als Naskh afhankelijk van context en media.
Orthografische conventies (bijvoorbeeld hoe namen en leenwoorden worden geschreven) zijn taalspecifiek en kunnen de uitspraak en transcriptie beïnvloeden.

Geschiedenis en verspreiding

Het Arabische schrift ontwikkelde zich uit het Nabatees-Aramese schrift en verspreidde zich sterk met de opkomst van de Islam en de Arabische taal. Het schrift werd aangepast door verschillende culturen en talen, wat leidde tot de Perso-Arabische varianten die vandaag veel talen in het Midden-Oosten, Centraal-Azië en Zuid-Azië bedienen.

Praktische tips om te leren lezen

Leer eerst de basisvormen van de letters en hun vier schrijfwijzen (geïsoleerd, begin, midden, eind).
Oefen met eenvoudige woorden en herken lange versus korte klinkers.
Gebruik teksten met harakat (vooral voor beginners) om uitspraak te oefenen.
Leer veelvoorkomende letters die niet verbinden (ا, د, ذ, ر, ز, و) — dat helpt bij het herkennen van woordgrenzen.
Installeer een toetsenbord voor Arabisch/Perzisch/Urdu en oefen typen; dat versnelt je herkenning van lettervormen.
Let op schriftstijlen: lees zowel Naskh- als Nastaʿlīq-teksten als je Perzisch of Urdu wilt leren.

Techniek en Unicode

Het Arabische schrift is volledig ondersteund in Unicode; letters hebben aparte codepunten en worden automatisch in de juiste vorm weergegeven door moderne renderers afhankelijk van hun positie in een woord. Voor webpagina’s is het belangrijk om de juiste dir="rtl" attributen en lettertypes te gebruiken wanneer je Arabische, Perzische of Urdu-teksten invoegt.

Samenvatting

Het Arabische alfabet is een veelzijdig en historisch rijk schrift dat een basis biedt voor vele talen in een groot geografisch gebied. Het is een abjad, waarbij medeklinkers centraal staan en korte klinkers vaak weggelaten worden. Aanpassingen en uitbreidingen maken het geschikt voor talen als Perzisch en Urdu, terwijl verschillende kalligrafische stijlen (bijv. Naskh en Nastaʿlīq) het uiterlijk van het schrift sterk kunnen beïnvloeden. Met gerichte oefening en aandacht voor diakritische tekens en verbindingsregels is het leren van dit schrift goed haalbaar.

Overzicht

Het schrift wordt van rechts naar links geschreven. Wanneer het gebruikt wordt om de Arabische taal te schrijven, heeft het schrift 28 verschillende karakters. Meestal worden alleen medeklinkers in een abjad geschreven. Klinkers worden meestal weggelaten. Het Arabische schrift is een cursief schrift. Dit betekent dat letters van een woord worden samengevoegd, zowel in handschrift als in druk. Elke letter kan tot vier verschillende vormen hebben. Welke vorm wordt gebruikt hangt af van de letters ervoor en erna. Er is geen verschillende vorm voor hoofdletters en kleine letters.

Er zijn twee moderne basisvarianten van het Arabische schrift. De ene heet Naskh, het is het schrift dat vaak gebruikt wordt voor drukwerk. Het meest gebruikte schrift in het dagelijks leven heet Kufisch, naar de stad Kufa in Irak, waar het werd ontwikkeld. Er zijn verschillende varianten van beide schriften.

Nummers

Het alfabet kan ook worden gebruikt om getallen te schrijven, wat in de Middeleeuwen gebruikelijk was. Tegenwoordig worden ze minder gebruikt en meestal vervangen door Latijns-alfabetische (Arabische) cijfers.

Wanneer het alfabet wordt gebruikt om getallen te schrijven, is ʼalif 1, ب bāʼ is 2, ج ǧīm is 3 en zo verder tot ي yāʼ = 10, ك kāf = 20, ل lām = 30, ..., ر rāʼ = 200, ..., غ ġayn = 1000. Dat wordt soms gebruikt om chronogrammen te maken waarin bepaalde letters, geïnterpreteerd als cijfers, staan voor een bepaalde datum wanneer ze opnieuw worden gerangschikt.

Sorteer volgorde

Voor woordenboeken is het nodig de letters in een vooraf bepaalde volgorde te zetten, die meestal sorteervolgorde of alfabetische volgorde wordt genoemd. Het Arabische schrift kent twee sorteervolgorden: De ene, abjid, is afgeleid van de positie van de letters in het Fenicische alfabet. De andere, hijā, sorteert letters op gelijkenis van vorm.

Geschiedenis

Toen de Islam zich verspreidde door het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Azië, verspreidde het Arabisch zich mee. De Islam eist dat zijn volgelingen Arabisch leren, omdat er staat dat Gabriël (Jibril) de woorden van Allah in het Arabisch tot Mohammed sprak. De taal wordt gebruikt voor islamitische rituelen zoals het gebed en het reciteren van Koranverzen. Naarmate het Arabisch zich verspreidde, verspreidde ook het schrift van de Koran zich. Het verving het Pahlavi schrift toen de Islam Perzië veroverde.

Een ander alfabet, het Oeigoerse alfabet, is gebaseerd op de vormen van Arabische letters. Het Oeigoerse alfabet heeft echter altijd klinkerletters, in tegenstelling tot het Arabisch.

Na de val van het Ottomaanse Rijk tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het gebruik van de Arabische taal en het Arabische alfabet minder gangbaar in de moslimwereld. De Turkse staten en andere door de Sovjet-Unie gecontroleerde staten met een moslimmeerderheid waren geen voorstander van het Arabische schrift. In 1928 nam Turkije een wet aan die het gebruik van het Arabische alfabet voor het schrijven van Turks verbood, dat nu met het Latijnse alfabet wordt geschreven.

Rond dezelfde tijd creëerde de Sovjet-Unie een Latijns alfabet voor de Centraal-Aziatische staten die zij bezette: Azerbeidzjan, Kazachstan, Turkmenistan, Oezbekistan, Kirgizië en Tadzjikistan. Het besluit om het Arabische alfabet te vervangen was bedoeld om de religieuze invloed in Centraal-Azië weg te nemen en de regio te moderniseren. Een tijdlang dachten de Sovjetleiders, waaronder Vladimir Lenin, dat het Latijnse alfabet het "wereldalfabet" was, omdat het het schrijfsysteem van de meeste ontwikkelde landen was. De Sovjet-Unie eiste toen echter dat de Centraal-Aziatische staten alleen in het cyrillische schrift schreven. Dat was bedoeld om de lokale culturen en talen meer op die van Rusland te laten lijken.

Hoewel de Sovjet-Unie viel, keerde geen van de Centraal-Aziatische landen terug naar het Arabische alfabet. Ze bleven Cyrillisch gebruiken, zoals Kazachstan en Kirgizië, of namen een nieuw Latijns alfabet aan, zoals Azerbeidzjan. Alleen Tadzjikistan overweegt het Arabische alfabet weer te gaan gebruiken. Tadzjik was ooit een dialect van Perzisch.

In Zuidoost-Azië hebben Maleisië, Indonesië, Singapore en Brunei voor het Maleis het Latijnse alfabet overgenomen, dat in het Maleis Rumi wordt genoemd. De Britse en Nederlandse kolonialisten introduceerden het Latijnse alfabet. Het Arabische alfabet (Jawi in het Maleis) wordt nog steeds gebruikt in Maleisië, maar veel minder dan Rumi. Brunei is het enige Zuidoost-Aziatische land waar zowel het Latijnse als het Arabische alfabet officieel zijn.

Verwante pagina's

Geschiedenis van het alfabet

Vragen en antwoorden

V: Wat is het Arabische alfabet?

A: Het Arabische alfabet is een schrijfsysteem dat gebruikt wordt om verschillende talen van het Midden-Oosten te schrijven, zoals Arabisch, Perzisch, Pashto en Urdu.

V: Welke talen gebruiken het Arabische alfabet?

A: Het Arabische alfabet wordt gebruikt om verschillende talen in het Midden-Oosten te schrijven, zoals Arabisch, Perzisch, Pashto en Urdu.

V: Hoe wijdverbreid wordt het Arabische schrift gebruikt in de wereld?

A: Het Arabische schrift is het op twee na meest gebruikte schrift ter wereld.

V: Wat zijn de twee meest gebruikte schriften ter wereld?

A: De twee meest gebruikte schriften ter wereld zijn het Latijnse en het Chinese schrift.

V: Wordt het Arabische schrift alleen gebruikt voor het schrijven van de Arabische taal?

A: Nee, het Arabische schrift wordt gebruikt om verschillende talen uit het Midden-Oosten te schrijven, zoals Arabisch, Perzisch, Pashto en Urdu.

V: Wat is er uniek aan het Arabische alfabet?

A: Het Arabische alfabet is een abjad (een schrijfsysteem dat geen klinkers bevat) en dat is uniek omdat de meeste schrijfsystemen klinkers bevatten.

V: Hoe belangrijk is het Arabische alfabet in de wereld?

A: Het Arabische alfabet is een belangrijk schrijfsysteem, vooral in het Midden-Oosten, waar het veel gebruikt wordt. Het wordt ook gebruikt in islamitische religieuze teksten en kalligrafie.

Zoek in de encyclopedie