Taxonomie is de manier waarop levensvormen in groepen worden ingedeeld. De kleinere groepen zijn nauwer verwant, maar de grotere klassen zijn verder van elkaar verwijderd. De niveaus, of rangen, van de taxonomie zijn domein, koninkrijk, phylum, klasse, orde, familie, geslacht en soort. Er bestaan veel ideeën over de betekenis van soorten. Eén idee, dat het biologische soortenconcept wordt genoemd, luidt als volgt. Een soort is een groep levende wezens die met elkaar kunnen paren, en waarvan de kinderen hun eigen kinderen kunnen maken.
Taxonomie heeft tot doel levende wezens met een gemeenschappelijke voorouder te groeperen. Dat kan nu door hun DNA te vergelijken. Oorspronkelijk gebeurde dat door hun anatomie te vergelijken.
De drie levensdomeinen zijn Bacteriën, Archea en Eukarya. Bacteriën en archaea zijn prokaryoten en hebben slechts één cel. Bacteriën variëren in grootte van 0,15 kubieke micrometer (Mycoplasma) tot 200.000.000 kubieke micrometer (Thiomargarita namibiensis). Bacteriën hebben vormen die nuttig zijn bij de classificatie, zoals rond, lang en dun, en spiraalvormig. Sommige bacteriën veroorzaken ziekten. Bacteriën in onze darmen maken deel uit van onze darmflora. Zij breken een deel van ons voedsel af. Zowel bacteriën als archaea kunnen leven waar grotere levensvormen niet kunnen leven. Bacteriën hebben een molecuul genaamd peptidoglycaan in hun celwand, maar archaea niet. Archaea hebben een molecuul genaamd isopreen in hun celmembraan, maar bacteriën niet.
Eukarya zijn levende wezens met eukaryote cellen, en ze kunnen één cel of vele cellen hebben. De meeste eukaryoten gebruiken seksuele voortplanting om nieuwe kopieën van zichzelf te maken. Bij seksuele voortplanting voegen twee geslachtscellen, één van elke ouder, zich samen om een nieuw levend wezen te maken.
Planten zijn eukaryoten die het licht van de zon gebruiken voor energie. Ze omvatten algen, die in water leven, en landplanten. Alle landplanten hebben tijdens hun levenscyclus twee vormen, de zogenaamde generatiewisseling. De ene vorm is diploïd, waarbij de cellen twee kopieën van hun chromosomen hebben, en de andere vorm is haploïd, waarbij de cellen één kopie van hun chromosomen hebben. Bij landplanten hebben zowel de diploïde als de haploïde vorm veel cellen. Twee soorten landplanten zijn vaatplanten en bryofyten. Vaatplanten hebben lange weefsels die zich uitstrekken van einde tot einde van de plant. Deze weefsels vervoeren water en voedsel. De meeste planten hebben wortels en bladeren.
Dieren zijn eukaryoten met veel cellen, die geen stijve celwanden hebben. Alle dieren zijn consumenten: ze overleven door ander organisch materiaal te eten. Bijna alle dieren hebben neuronen, een signaalsysteem. Ze hebben meestal spieren, die het lichaam doen bewegen. Veel dieren hebben een kop en poten. De meeste dieren zijn mannelijk of vrouwelijk. Ze hebben een partner van het andere geslacht nodig om nakomelingen te maken. Geslachtscellen van het mannetje en het vrouwtje kunnen elkaar in of buiten het lichaam ontmoeten.
Schimmels zijn eukaryoten die één cel kunnen hebben, zoals gisten, of vele cellen, zoals paddenstoelen. Het zijn saprofyten. Schimmels breken levend of dood materiaal af, het zijn dus afbrekers. Alleen schimmels en enkele bacteriën kunnen lignine en cellulose, twee bestanddelen van hout, afbreken. Sommige schimmels zijn mycorrhiza. Zij leven onder de grond en geven voedingsstoffen aan planten, zoals stikstof en fosfor. Eukaryoten die geen planten, dieren of schimmels zijn, worden protisten genoemd. De meeste protisten leven in water.
