Reuzenhaai

De reuzenhaai is een van de meest herkenbare soorten van alle haaien. Door zijn grote afmetingen en zijn uitgebreide kieuwspleten die de kop en de staartvin bijna samen omsluiten, onderscheidt hij zich van alle andere soorten. Hij heeft een snuit in de vorm van een kegel en veel grote kieuwspleten voor het filteren. Zijn enorme bek reikt tot voorbij de kleine ogen en bevat vele kleine, gehaakte tanden. De reuzenhaai heeft een zeer grote lever die tot 25% van zijn lichaamsgewicht uitmaakt. De lever bevat veel squaleen, een koolwaterstof met een lage dichtheid die de haai helpt te drijven en niet te zinken. De rugzijde van de reuzenhaai is hoofdzakelijk grijsbruin van kleur, maar kan variëren van donkergrijs tot bijna zwart. De onderkant heeft meestal dezelfde kleur, maar is vaak bleker en witter. De reuzenhaai heeft vele honderden kleine tandjes. De tanden in het midden van de kaken zijn laag en driehoekig, terwijl die aan de zijkanten meer kegelvormig en licht gebogen zijn. Er is vooral een brede ruimte in het midden van de bovenkaak waar alleen verspreide tanden staan. De reuzenhaai is de op één na grootste haai ter wereld, alleen achter de walvishaai. De reuzenhaai kan een lengte bereiken tot 40 voet (12 meter), maar de gemiddelde lengte op volwassen leeftijd is 6,6-8,7 meter. De grootte bij de geboorte wordt geschat op 1,5 tot 1,8 meter. De reuzenhaai is een uiterst langzaam groeiende soort en kan uitgroeien tot 4,8 à 6 meter voordat hij volwassen is.

De reuzenhaai is een kust-pelagische soort die overal ter wereld voorkomt in arctische en gematigde wateren. In de westelijke Atlantische Oceaan komt hij voor van Newfoundland tot Florida en in het zuiden van Brazilië tot Argentinië. In het oostelijk deel van de Atlantische Oceaan komt hij voor van IJsland en Noorwegen tot Senegal, met inbegrip van de delen van de Middellandse Zee. In het westelijk deel van de Stille Oceaan komt hij voor bij Japan, China en de Korea's, het westen en zuiden van Australië en de kusten van Nieuw-Zeeland. In het oostelijk deel van de Stille Oceaan komt hij voor van de Golf van Alaska tot de Golf van Californië en van Ecuador tot Chili.

Reuzenhaaien reizen meestal in paren of groepen van 100 of meer, maar soms worden ze alleen gezien. Het is niet helemaal duidelijk waarom ze zich zo anders gedragen dan andere haaiensoorten, want ze lijken alleen en in groepen te reizen. Ze zijn sterk migrerend, en in de wintermaanden zijn ze moeilijker te vinden omdat ze naar de diepere delen van het water gaan om voedsel te zoeken. Wanneer men ze in cirkels ziet zwemmen, denkt men dat dit is om de aandacht van de vrouwtjes te trekken om te paren. Ze kunnen dit uren doen, alleen maar om op te vallen. Ze zijn meestal erg geduldig als het gaat om het aantrekken van een partner.

Voeding

Samen met de Walvishaai en de Maagdenhaai is de reuzenhaai een van de drie soorten grote filterende haaien. De reuzenhaai is echter de enige die tijdens het zwemmen afhankelijk is van de waterstroom door zijn keelholte. Men ziet de reuzenhaai meestal zwemmen met zijn bek wijd open, waarbij hij een continue waterstroom opneemt. Voedsel wordt uit het water gehaald door kieuwharkjes in de kieuwspleten. De kieuwhappers van de reuzenhaai kunnen tot 2000 ton water per uur opzuigen. Deze haaien voeden zich in gebieden met een hoge dichtheid aan groot zoöplankton (kleine schaaldieren, ongewervelde larven en viseieren en -larven). Er is een theorie dat de reuzenhaai zich aan de oppervlakte voedt wanneer er veel plankton is, dat hij dan zijn kieuwen afschudt en in de winter in dieper water overwintert. Er is ook gesuggereerd dat de reuzenhaai overgaat op benthische voeding (dicht bij de bodem) wanneer hij zijn kieuwspinnen verliest. Het is niet bekend hoe vaak hij deze kieuwspinnen verliest en hoe snel ze worden vervangen.

Voortplanting

Reuzenhaaien zijn eierlevendbarend, wat betekent dat de jonge embryo's zich ontwikkelen in een dooierzak binnen in het vrouwtje, maar ze zijn niet verbonden met een placenta. Aangenomen wordt dat de vrouwtjes de dracht kunnen uitstellen, zodat ze 1 tot 3 jaar zwanger kunnen blijven. De paring vindt plaats in de vroege zomer en de vrouwtjes verhuizen vaak naar zeer ondiep water wanneer ze klaar zijn voor de geboorte van de jongen. Ze kan tot 6 pups krijgen die tot 6 meter lang zijn. De leeftijd van volwassenheid ligt tussen 6 en 13 jaar. Reuzenhaaien beginnen te paren als ze ongeveer 15 tot 20 voet lang zijn.

Migratie

Reuzenhaaien zijn sterk migrerend. Voor de Atlantische kust van Noord-Amerika verschijnt hij in het voorjaar in het zuidelijke deel van zijn verspreidingsgebied (North Carolina tot New York), trekt in de zomer noordwaarts (New England en Canada) en verdwijnt in de herfst en winter. Voor de zuidwestkust van het Verenigd Koninkrijk, in het noordoosten van de Atlantische Oceaan, voedt de reuzenhaai zich in de zomer aan de oppervlakte van de kustwateren. Deze haaien zijn afwezig van november tot maart, wat wijst op een migratie buiten het continentaal plat tijdens de wintermaanden. Dit wordt verklaard door de grote hoeveelheid zoöplankton (het belangrijkste voedsel van de reuzenhaai) die in het late voorjaar en de vroege zomer in deze wateren aanwezig is. Tijdens de migratie vormen de reuzenhaaien groepen, afhankelijk van grootte en geslacht.

Parasieten

Veel mensen hebben individuele reuzenhaaien uit het water zien springen. Dit gedrag wordt niet volledig begrepen, maar sommigen denken dat de haai zich probeert te ontdoen van parasieten of andere commensalen zoals remoras en zeeprikken, die vaak aan de huid van de reuzenhaai zijn vastgehecht. De lamprei kan niet door de gepantserde huid snijden, maar ze kunnen voldoende irriterend zijn om een reactie te veroorzaken zoals springen of wrijven tegen een voorwerp om ze kwijt te raken. Van de cookiecutterhaai is ook bekend dat hij reuzenhaaien aanvalt door met zijn zuignapachtige lippen en gespierde keelholte stukken vlees aan de buitenkant van de haai af te boren.

De reuzenhaai wordt bejaagd om zijn grote lever, die in Japan wordt verkocht en door vissers in het Verenigd Koninkrijk wordt verbrand en gebruikt in lampen, terwijl de olie wordt gebruikt voor de vervaardiging van cosmetica. Door de lange tijd die hij nodig heeft om volwassen te worden en de trage voortplanting is de reuzenhaai kwetsbaar voor overbevissing, en de populaties herstellen zich zeer langzaam van de gerichte visserij. De grootste bedreiging komt momenteel van de vraag naar de vinnen voor haaienvinnensoep, en van toevallige bijvangsten in de visserij. Hoewel het moeilijk is om het precies te zeggen, is er een rapport dat de populatie reuzenhaaien sinds 1950 met 80% is afgenomen.