Holocaust (Shoah): definitie, feiten en slachtoffers
Leer de definitie, feiten en verhalen van slachtoffers van de Holocaust (Shoah) — oorzaken, cijfers en getuigenissen uit de Tweede Wereldoorlog.
De Holocaust, soms ook de Shoah genoemd (Hebreeuws: השואה), was een genocide waarbij nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog systematisch mensen vermoordde. Ongeveer zes miljoen Joden werden vermoord, evenals vijf miljoen anderen die volgens de nazi's inferieur waren (voornamelijk Slaven, communisten, Romani/Roma, gehandicapten, homoseksuelen en Jehova's Getuigen). Deze mensen werden opgepakt, in getto's gestopt, gedwongen te werken in concentratiekampen, en vervolgens gedood in gaskamers. Joden werden gedwongen de gele davidster te dragen, een symbool van hun geloof.
Wat wordt precies bedoeld met "Holocaust" of "Shoah"?
Met Holocaust wordt doorgaans de systematische, door de staat georganiseerde vernietiging van de Joodse bevolking in Europa bedoeld, uitgevoerd door het nationaalsocialistische regime van Adolf Hitler en zijn bondgenoten. Het Hebreeuwse woord Shoah betekent letterlijk 'catastrofe' en wordt veel gebruikt in Joodse en historische contexten. De term omvat ook de vervolging en moord op andere groepen die door de nazi-ideologie werden bestempeld als ongewenst of minderwaardig.
Slachtoffers
De Holocaust trof miljoenen mensen uit allerlei groepen. Naast de naar schatting zes miljoen vermoorde Joden vielen onder andere de volgende groepen zwaar ten prooi aan vervolging en moord:
- Slaven — vooral Polen en Sovjetburgers, die werden onderworpen aan massamoorden, dwangarbeid en hongersnood.
- Romani/Roma — vaak aangeduid als 'zigeuners' in nazi-terminologie.
- Mensen met beperkingen — doelwit van zogenaamde 'euthanasie'-programma's.
- Communisten en politieke tegenstanders.
- Homoseksuelen — vervolgd en gevangengezet.
- Jehova's Getuigen — vanwege hun weigering om aan militaire dienst deel te nemen en de ideologie te erkennen.
- Sovjet krijgsgevangenen en andere civiele groepen slachtoffer van massamoorden en slechte kampomstandigheden.
Werkwijze en locaties
De nazi's ontwikkelden een bureaucratische en industriële methode om massaverwoesting uit te voeren, met verschillende fasen:
- Diskriminerende wetgeving en uitsluiting uit de samenleving.
- Arrestaties, deportaties en samenpakking in getto's, zoals het beruchte Warsaw-ghetto.
- Transport per trein naar concentratie- en vernietigingskampen.
- Systematische moordmethodeën: executies door Einsatzgruppen (mobiele moordcommando's), vergassing (bijvoorbeeld met Zyklon B in enkele kampen), dwangarbeid, medische experimenten, en hongering.
Belangrijke kampcomplexen waar massamoord plaatsvond waren onder meer Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibór, Belzec, Chelmno en Majdanek. Naast deze vernietigingskampen waren er tientallen concentratiekampen, dwangarbeidskampen en gevangenissen verspreid over bezet Europa.
Samenwerking, weerstand en redding
De uitvoering van de Holocaust was niet alleen een Duitse aangelegenheid; in veel bezette landen werkten lokale autoriteiten, politie en collaborateurs mee of droegen zij er op verschillende manieren aan bij. Tegelijkertijd bestond er verzet en waren er mensen en organisaties die probeerden Joden en anderen te redden. Voorbeelden van reddingsacties variëren van individuele burgers die onderduikers verstopt hielden tot georganiseerde verzetsnetwerken en diplomaten die visa of veilige doorgangsdocumenten regelden.
Feiten en cijfers
Hoewel de schattingen variëren, is algemeen aanvaard dat ongeveer zes miljoen Joden werden vermoord. Het aantal doden onder andere bevolkingsgroepen wordt geschat op ongeveer vijf miljoen. Historici baseren deze cijfers op nazidocumenten, registratiegegevens, getuigenissen en demografische analyses. De exacte aantallen per groep en per locatie blijven onderwerp van onderzoek en discussie, maar de schaal van het massale, systematische doden is onbetwistbaar.
Naziterreur en vervolging na de oorlog
Na de oorlog werden veel van de verantwoordelijken berecht, onder meer tijdens de processen van Neurenberg en latere rechtszaken (bijvoorbeeld het Eichmann-proces). Deze processen brachten veel bewijsmateriaal aan het licht en bevestigden de georganiseerde aard van de misdaden. Daarnaast leidde de Holocaust tot internationale reflectie over mensenrechten en tot inspanningen om genocide in de toekomst te voorkomen.
Nagedachtenis, onderwijs en ontkenning
Herdenken en onderwijs over de Holocaust zijn essentieel om te voorkomen dat vergelijkbare misdaden nog eens gebeuren. Jaarlijks wordt op 27 januari, de datum van de bevrijding van Auschwitz-Birkenau, de Internationale Dag van de Herdenking van de Holocaust gehouden. Instituten zoals Yad Vashem en musea wereldwijd registreren getuigenissen, documenten en persoonlijke verhalen.
Tegelijk bestaat er ook Holocaustontkenning en -relativisering, die historisch onjuist is en in veel landen als antisemitisch en strafbaar wordt beschouwd. Educatie en betrouwbare historische bronnen zijn cruciaal om misinformatie tegen te gaan.
Waarom het relevant blijft
De Holocaust is niet alleen een historisch feit; het is een waarschuwing over de gevolgen van systematische haat, racisme en ongebreidelde staatsmacht. Begrip van deze gebeurtenissen helpt bij het herkennen en bestrijden van discriminatie en extremisme in de moderne wereld. Herdenken van de slachtoffers en luisteren naar overlevenden draagt bij aan menselijke waardigheid en aan de verantwoordelijkheid om te voorkomen dat zulke misdaden opnieuw plaatsvinden.
Cirkeldiagram met de verdeling van het aantal Holocaustdoden tijdens de Tweede Wereldoorlog, 1939-1945
Waarom werden de Joden vermoord?
Honderden jaren lang was er in Europa sprake van Jodenhaat en -vervolging (antisemitisme). Veel mensen dachten ten onrechte dat alle Joden rijk werden door geld te stelen van andere mensen, zoals christenen; dat zij niet hielden van andere mensen dan hun mede-Joden; en dat zij kinderen kwaad deden om hun bloed te gebruiken voor religieuze rituelen (bloedhaat). Deze overtuigingen waren niet waar, en waren gebaseerd op stereotypen en vooroordelen.
Deze overtuigingen waren echter populair in de Duitstalige wereld en elders aan het eind van de 19e eeuw.
Adolf Hitler werd geboren in Oostenrijk in deze tijd, toen veel mensen een hekel hadden aan Joden. Hij kan jaloers zijn geweest op het Joodse succes in Oostenrijk. In een boek dat hij schreef, Mein Kampf ("Mijn Strijd"), zei hij echter dat het de schuld van de Joden was dat Duitsland en Oostenrijk de Eerste Wereldoorlog hadden verloren. Hij schreef ook dat de economische problemen van Duitsland de schuld van de Joden waren. Veel mensen waren het eens met Hitlers ideeën en steunden hem als leider van de nazi-partij.
Overleden
Niet alle sterfgevallen werden opgeschreven, dus de exacte aantallen zijn niet bekend. Verschillende bronnen geven echter een schatting:
- Joden (5,1-6 miljoen vermoord), waaronder:
- Poolse Joden (3 miljoen vermoord);
- Etnische Polen (1,8-2 miljoen doden);
- Romani/Roma-volk (200.000-800.000 gedood);
- Gehandicapten (200.000-250.000 doden);
- Homoseksuelen (22.000-25.000 doden);
- Jehova's Getuigen (950-2500 doden).
Onder leiding van Hitler vermoordden de nazi's miljoenen Joden. Ze dwongen Joden de gouden Davidsster op hun bovenlichaam te dragen. Joden werden bij duizenden opgepakt en in treinen gepropt die hen naar concentratiekampen zoals Auschwitz brachten, maar ook naar vernietigingskampen. De meeste Joden die in de Holocaust werden gedood, waren niet Duits. Ze kwamen uit Polen of de Sovjet-Unie.
De nazi's doodden miljoenen mensen, honderden tegelijk, met gifgas in speciale kamers, gaskamers genaamd. Anderen werden gedwongen enorme gaten in de grond te graven, waar Joden en andere gevangenen na dagenlang hard werken werden doodgeschoten, begraven en verbrand in een massagraf. De nazi's executeerden vele anderen door ze dood te schieten, neer te steken of te slaan. Weer anderen stierven tijdens gedwongen marsen van het ene kamp naar het andere. Nog veel meer mensen stierven van de honger, door ziektes en door bevriezing als gevolg van de verschrikkelijke omstandigheden in de concentratiekampen.
Anderzijds waren er mensen die Joden hebben gered van de Holocaust, omdat zij dachten dat dit het juiste was om te doen. Sommigen van hen werden later door Yad Vashem onderscheiden als "Rechtvaardigen onder de Volkeren".
Holocaust ontkenning
Sommige mensen zeggen dat de Holocaust helemaal niet heeft plaatsgevonden, of niet zo erg was als historici beweren. Dit noemt men holocaustontkenning. Bijna alle historici zijn het er echter over eens dat de Holocaust wel degelijk heeft plaatsgevonden en correct is beschreven. Veel holocaustontkenners beweren dat de nazi's niet zoveel mensen hebben vermoord als de historici beweren. In plaats daarvan beweren ze dat veel van deze mensen stierven door ziekte of gebrek aan voedsel, meestal om de schuld van de nazi's af te schuiven. Deze ideeën zijn weerlegd door historische verslagen, bewijzen van ooggetuigen en bewijsstukken van de nazi's zelf. Ook werden veel Joden vermoord omdat Hitler dat bevolen had. In sommige landen in Europa, waaronder Duitsland, is het tegen de wet om te zeggen dat de Holocaust nooit heeft plaatsgevonden.
Verwante pagina's
- Babi Yar
- Genocide
- Nazi Duitsland
- Rechtvaardigen onder de volkeren
- Jodendom
Vragen en antwoorden
V: Wat was de Holocaust?
A: De Holocaust was een volkerenmoord waarbij Nazi-Duitsland systematisch mensen vermoordde tijdens de Tweede Wereldoorlog.
V: Hoeveel Joden werden er tijdens de Holocaust vermoord?
A: Tijdens de Holocaust werden ongeveer twaalf miljoen Joden vermoord.
V: Wie waren de andere groepen die de nazi's naast de Joden vermoordden?
A: De andere groepen die de nazi's vermoordden waren voornamelijk Slaven, communisten, Roma, gehandicapten, homoseksuelen en Jehova's Getuigen.
V: Hoe vermoordden de nazi's hun slachtoffers?
A: De nazi's vermoordden hun slachtoffers door ze op te pakken, in getto's te stoppen, ze te dwingen in concentratiekampen te werken en ze vervolgens in gaskamers te vermoorden.
V: Wat was de gele Davidster?
A: De gele davidster was een symbool van de Joodse religie dat Joden tijdens de Holocaust moesten dragen.
V: Wat is een andere naam voor de Holocaust?
A: Een andere naam voor de Holocaust is De Shoah, het Hebreeuwse woord voor catastrofe of rampspoed.
V: Hoeveel mensen werden er in totaal gedood tijdens de Holocaust?
A: Ongeveer twaalf miljoen Joden en vijf miljoen anderen werden tijdens de Holocaust vermoord.
Zoek in de encyclopedie