Verdrag van Versailles (1919) — Vredesverdrag na WOI: bepalingen en gevolgen
Verdrag van Versailles (1919): bepalingen, herstelbetalingen en geopolitieke gevolgen — ontdek hoe dit vredesverdrag na WOI Duitsland veranderde en de weg naar WOII effende.
Het Verdrag van Versailles (Frans: Traité de Versailles) werd op 28 juni 1919 ondertekend in de Spiegelzaal van het Paleis van Versailles. Het was het belangrijkste vredesverdrag dat formeel een einde moest maken aan de Eerste Wereldoorlog tussen Duitsland en de overwegend winnende mogendheden, waaronder Japan, de Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Duitsland en enkele andere centralen waren bij de onderhandelingen grotendeels buiten spel gezet; landen als Oostenrijk en Hongarije kregen later aparte verdragen. Duitsland kreeg de keuze om het verdrag te ondertekenen of te worden geconfronteerd met een bezetting en verdere militaire druk.
Afbeeldingengalerij
10 Afbeeldingen
Belangrijkste bepalingen
Het verdrag bevatte gedetailleerde en verreikende voorwaarden op politiek, territoriaal, economisch en militair gebied. Belangrijke onderdelen waren:
- Oorlogsschuld en herstelbetalingen: In artikel 231 werd Duitsland formeel verantwoordelijk gehouden voor het veroorzaken van de oorlog (de zogenaamde 'war guilt'-clausule). Dat diende als basis voor zware herstelbetalingen die Duitsland aan de geallieerden moest doen. Het exacte bedrag werd later onderwerp van langdurige discussie en onderhandelingen.
- Territoriale veranderingen: Duitsland moest gebiedsverlies accepteren: terugkeer van bezette Franse gebieden zoals Elzas-Lotharingen naar Frankrijk, overdracht van delen van Pruissen aan de nieuwe staat Polen (inclusief de Poolse Corridor), het opzetten van de Vrijstad Danzig, en afstanden van al zijn koloniën die onder mandaat van de Volkenbond werden geplaatst.
- Militaire beperkingen: Duitsland werd gedwongen zijn leger drastisch te verkleinen (tot 100.000 man), zijn onderzeeërs en militaire vliegtuigen af te staan of te verbieden, en het grootste deel van zware artillerie te verwijderen; de Rijnstrook werd gedemilitariseerd en het houden van bepaalde wapens en een luchtmacht werd verboden. De marine mocht alleen beperkte oppervlakteschepen behouden, geen onderzeeërs.
- Oprichting van de Volkenbond: Het verdrag richtte de Volkenbond (League of Nations) op, een internationale organisatie die geschillen zonder oorlog moest helpen oplossen en toezicht moest houden op mandaten, maar die afhankelijk was van de bereidheid van grote mogendheden om samen te werken.
Territoriale en politieke gevolgen
De kaart van Midden- en Oost-Europa veranderde sterk. Groot-Duitse gebieden werden gesplitst of onder internationaal toezicht geplaatst, de Anschluss tussen Duitsland en Oostenrijk werd verboden en nieuwe of herstelde staten (zoals Polen, Tsjechoslowakije en de Baltische staten) ontstonden of werden uitgebreid. De koloniale bezittingen van Duitsland werden niet onafhankelijk, maar aan winnaars als mandaten van de Volkenbond toegewezen.
Economische impact en kritiek
De opgelegde herstelbetalingen en economische beperkingen droegen bij aan een zware last voor de nieuwe Duitse staat. De Britse econoom John Maynard Keynes publiceerde in 1919 zijn scherpe kritiek ("The Economic Consequences of the Peace"), waarin hij betoogde dat de opgelegde voorwaarden economisch onverantwoord waren en de stabiliteit van Europa konden ondermijnen. In de jaren 1920 kampte Duitsland met inflatie en economische crisis; de waarde van de munteenheid (de Reichsmark en later de gouden mark-verhoudingen) liep sterk uiteen en leidde tot sociale ontwrichting.
Politieke reacties in Duitsland
De Weimarrepubliek (Weimarrepubliek) kwam voort uit de nederlaag en de revoluties van 1918–1919. In brede lagen van de Duitse samenleving werd het verdrag gezien als een vernederende en eenzijdige vrede. De sterke onvrede over de voorwaarden en de economische aandoeningen droegen bij aan politiek radicalisme. Uiteindelijk gebruikte Adolf Hitler (Adolf Hitler) het verzet tegen het verdrag als één van de argumenten voor zijn opkomst; na zijn machtsovername schafte hij de belangrijkste bepalingen feitelijk af en begon met herbewapening en territoriale uitbreidingspolitiek, wat uiteindelijk leidde tot de Tweede Wereldoorlog.
Internationale reacties en beperkingen van het verdrag
Niet alle geallieerde landen waren het eens over de strengheid van de maatregelen, en de Verenigde Staten weigerden het verdrag te ratificeren in het Amerikaanse Congres. Daardoor traden de Verenigde Staten nooit officieel toe tot de Volkenbond en sloten ze later afzonderlijke vredesverdragen met Duitsland. De Volkenbond zelf slaagde er in enkele internationale conflicten vreedzaam op te lossen, maar miste uiteindelijk de macht en eenheid om agressie door revisionistische staten in de jaren 1930 effectief te voorkomen.
Langetermijngevolgen
Het Verdrag van Versailles had directe en indirecte gevolgen voor het interbellum en de internationale verhoudingen: het schiep nieuwe staten en fundamenten voor internationale samenwerking, maar het wekte eveneens wrok en voelde voor veel Germanen als vernederend en onrechtvaardig. Die combinatie van politieke onvrede, economische druk en nationale revanchisme droeg bij aan de instabiliteit die Europa in de jaren 1930 naar een nieuwe oorlog voerde.
Samengevat kan het verdrag worden gezien als een poging om na een verwoestende oorlog een nieuwe orde te vestigen: met successen (zoals institutionele vernieuwing via de Volkenbond) maar ook met aanzienlijke gebreken die de latere ontwikkelingen mede beïnvloedden.
Voorwaarden
Duitsland
Duitsland moest Elzas-Lotharingen teruggeven. Frankrijk was nog steeds in verlegenheid gebracht dat Duitsland tijdens de Frans-Pruisische Oorlog was ingenomen. De Fransen dwongen Duitsland ook zijn troepen terug te trekken uit het Rijnland, de lange strook land aan de grens van Duitsland met Frankrijk met de rivier de Rijn, die belangrijk was omdat Duitsland daar veel fabrieken en bedrijven had. Als de Duitse troepen het Rijnland zouden teruggeven, mochten de Fransen volgens het verdrag Duitsland binnenvallen.
Duitsland moest ook delen afstaan aan Polen, een land dat bestond uit Russische en Oostenrijkse delen en de Polen en Litouwers die er woonden. Polen was een paar honderd jaar eerder een groot koninkrijk geweest, maar Oostenrijk, Pruisen en Rusland namen tijdens de Poolse delingen delen van het koninkrijk in en maakten een einde aan het bestaan ervan.
België
België mocht Moresnet en Eupen en Malmedy hebben. Dat is de belangrijkste reden waarom België een Duitstalige gemeenschap heeft.
Splitsing van rijken
Het verdrag splitste ook veel grote rijken op aan de verliezende kant. De Amerikaanse president Woodrow Wilson vond dat een heel goed idee omdat veel mensen in Europa vrij wilden zijn van de grote rijken. Maar dat leverde ook problemen op, zoals veel kleine landen naast een veel groter Duitsland.
Splitsing van Oostenrijk-Hongarije
In het aparte Verdrag van Saint-Germain-en-Laye van datzelfde jaar werd Oostenrijk-Hongarije opgesplitst in vele landen. Een daarvan was Oostenrijk, dat het thuisland moest worden van de Oostenrijkers, die Duits spraken en Oostenrijk-Hongarije hadden geregeerd. De hoofdstad was Wenen. Een van de problemen van het Verdrag van Versailles was dat de meeste Oostenrijkers, zoals Adolf Hitler, vonden dat Oostenrijk bij Duitsland moest horen. Dat leidde later tot de Duitse inval in Oostenrijk.
Ook Hongarije ontstond. Net als Polen was het een land dat eeuwen eerder sterk was geweest. Een ander nieuw land, Tsjecho-Slowakije, werd gecreëerd als thuisland voor de Tsjechen en Slowaken. Het Tsjechische deel heette voor de oorlog Bohemen en Moravië. Veel Duitsers woonden aan de grens in het Sudetenland en drongen erop aan dat het deel zou uitmaken van Duitsland, wat Hitler later ook kreeg.
Bosnië, Slovenië, Kroatië (delen van Oostenrijk-Hongarije), Noord-Macedonië (deel van Bulgarije), Servië en Montenegro werden samengevoegd tot één land, Joegoslavië genaamd, wat "Zuid-Slavisch" betekent. Het nieuwe land moest een Zuid-Slavisch thuisland worden, maar kende vele religieuze, taalkundige en nationale verschillen.
Baltische landen
Nieuwe landen aan de Oostzee (Estland, Finland, Letland en Litouwen) werden ook gecreëerd in andere verdragen na de Eerste Wereldoorlog. De Russische Revolutie was begonnen tijdens de oorlog, en tsaar Nicolaas II van Rusland werd vermoord en er werd een communistische staat gevormd. In Rusland woedde een burgeroorlog tussen de anticommunistische Witten en de communistische Roden. Rusland verloor de controle over zijn westelijke grondgebied (Estland, Finland, Letland, Litouwen en delen van Polen). Later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, nam de Sovjet-Unie Estland, Letland, Litouwen en de helft van Polen over.
Verdrag van Sèvres
Een ander verdrag, het Verdrag van Sèvres, gaf delen van het verslagen Ottomaanse Rijk aan de verschillende winnaars. De Griekse en Turkse legers begonnen echter al snel een nieuwe oorlog.
Problemen op lange termijn
Duitsland
Het Duitse Rijk werd de Weimarrepubliek. Een groot probleem voor Duitsland was het terugbetalen van een enorm bedrag (£6000 miljoen) voor alle schade aan de geallieerde landen, vooral Frankrijk, tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat maakte Duitsland bijna 20 jaar lang een van de armste landen van Europa en veroorzaakte politieke strijd in Duitsland. Twee belangrijke partijen, de Communistische Partij, die een communistische revolutie wilde zoals in Rusland, en de nazi's, die vonden dat Duitsland het machtigste land van Europa moest worden, vochten jarenlang met elkaar.
Beide partijen waren echter fel gekant tegen het verdrag, dat door de geallieerden was afgedwongen en oneerlijk was. Immers, Duitsers moesten in nieuwe landen wonen, zelfs als ze deel wilden uitmaken van Duitsland, maar nieuwe landen werden opgericht onder het excuus dat de wil van de lokale bevolking moest worden gerespecteerd. Om die en vele andere redenen werd het verdrag in Duitsland gehaat.
Omdat Duitsland een enorme hoeveelheid geld verschuldigd was aan de geallieerden, begon het leningen te krijgen van de Amerikanen, bijvoorbeeld in het kader van het Dawes Plan. Tijdens de Grote Depressie in 1932 wilden de Verenigde Staten al hun geld terug. Duitsland weigerde te betalen en drukte steeds meer geld bij om zijn schulden te betalen. Dat leidde tot hyperinflatie en de Reichsmark was waardeloos. Sommige Duitsers wilden zelfs nog een oorlog voeren om ervan af te komen.
Volkenbond
De Volkenbond, die door het verdrag was opgericht, had meestal te weinig macht om oorlogen tegen te houden. Japan veroverde Mantsjoerije, maar de Volkenbond hield dat niet tegen. Italië viel Ethiopië binnen, de Ethiopische keizer smeekte de Volkenbond om hulp, maar die deed niet veel. Duitsland, Japan en Italië verlieten de Liga, werden de Asmogendheden, vielen vele vreedzame landen binnen en veroorzaakten de Tweede Wereldoorlog. De Verenigde Staten en enige tijd de Sovjet-Unie sloten zich zelfs niet aan bij de Liga, hoewel de Amerikaanse president Woodrow Wilson erop had aangedrongen zijn idee in het verdrag op te nemen. De Liga werd nooit serieus genomen, hoewel ze gedeeltelijk was opgericht om te controleren of het verdrag werd nageleefd.
Het verdrag slaagde er uiteindelijk niet in de vrede te bewaren en hielp nazi-Duitsland, onder leiding van Hitler, de steun van veel Duitsers te winnen om zich te ontdoen van de "ketenen van Versailles", wat leidde tot de Tweede Wereldoorlog.
Begin van de Tweede Wereldoorlog
Duitsland en de Sovjet-Unie ondertekenden in 1922 het Verdrag van Rapollo waarin beide regeringen overeenkwamen eerdere verdragen zoals Versailles te negeren, samen te werken "in een geest van wederzijdse goede wil" en elkaar te helpen met hun economische behoeften.
Duitsland viel Polen binnen op 1 september 1939, en die dag begon de Tweede Wereldoorlog.
Vragen en antwoorden
V: Wie heeft het Verdrag van Versailles ondertekend?
A: De landen Japan, de Verenigde Staten, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ondertekenden allen het Verdrag van Versailles in 1919.
V: Welke landen waren niet betrokken bij het opstellen van het verdrag?
A: Duitsland, Oostenrijk en Hongarije namen niet deel aan het schrijven van het Verdrag van Versailles.
V: Welke militaire beperkingen moest Duitsland accepteren?
A: Duitsland moest zijn strijdkrachten terugbrengen van 6 miljoen naar 100.000 man en moest zich ontdoen van zijn onderzeeërs en militaire vliegtuigen en het grootste deel van zijn artillerie. Het mocht alleen slagschepen van de marine behouden.
V: Welke gebieden moest Duitsland opgeven?
A: Duitsland moest Franse gebieden die het had bezet teruggeven, evenals grote gebieden van Polen en andere buurlanden en al zijn koloniën onder de voorwaarden van het verdrag.
V: Welke herstelbetalingen werden door de geallieerde landen van Duitsland geëist?
A: Als betaling voor de schade die de Duitse troepen tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden aangericht, eisten de geallieerde landen, met name Frankrijk, enorme herstelbetalingen van Duitsland; hoewel er aanvankelijk geen exact bedrag werd gespecificeerd, zouden vele gouden marken worden betaald als deel van wat de Duitse schuldenaars volgens de verdragsbepalingen verschuldigd waren.
Gerelateerde artikelen
Auteur
AlegsaOnline.com Verdrag van Versailles (1919) — Vredesverdrag na WOI: bepalingen en gevolgen Leandro Alegsa
URL: https://nl.alegsaonline.com/art/101319