De Komodovaraan is koudbloedig. Zijn staart is even lang als zijn lichaam. Hij heeft ongeveer 60 scherpe tanden die tot 2,5 centimeter lang kunnen worden. Hij heeft ook een lange, gele, gevorkte tong. Zijn huid kan blauw, oranje, groen, grijs of bruin zijn. Zijn speeksel is rood omdat zijn tandvlees zijn tanden bijna volledig bedekt. Als hij eet, snijden zijn tanden in zijn tandvlees en laten het bloeden. Dit creëert een goede omgeving voor de gevaarlijke bacteriën die in zijn mond leven.
Maat
Deze hagedissen zijn de toproofdieren op de plaatsen waar ze leven omdat ze zo groot zijn.
Vroeger dacht men dat ze erg groot waren omdat er geen andere grote, vleesetende dieren zijn op de eilanden waar ze leven. Daarom hoefden ze niet te concurreren met andere soortgelijke dieren voor hetzelfde voedsel en dezelfde leefplaatsen. Men dacht ook dat ze groot waren vanwege hun lage stofwisseling.
De feiten liggen echter anders. Uit de fossielen blijkt dat de Komodo de laatste is van een groep hagedissen die varaniden worden genoemd. Deze hagedissen zijn al bijna een miljoen jaar ongeveer even groot. Hun oorsprong lag bijna vier miljoen jaar geleden in Australië, en verspreidde zich later over een groot deel van Indonesië. Hun grootte heeft niets te maken met het feit dat ze op een relatief klein eiland leven.
De meesten stierven uit na contact met de moderne mens.
Zintuigen
De oorgaten van de Komodovaraan zijn gemakkelijk te zien, maar Komodovaranen zijn niet erg goed in horen. Hij kan tot 300 meter ver zien, maar zou een slecht nachtzicht hebben. De Komodovaraan kan in kleur zien, maar heeft moeite met het zien van objecten die niet bewegen.
De Komodovaraan gebruikt zijn tong om te proeven en te ruiken, net als veel andere reptielen. Ze hebben een speciaal lichaamsdeel, het orgaan van Jacobson, om te ruiken. Met behulp van een goede wind kunnen ze dode dieren op 4-9,5 kilometer afstand ruiken. De neusgaten van de Komodovaraan zijn niet erg nuttig om te ruiken, omdat hij geen middenrif heeft. Hij heeft alleen een paar smaakpapillen achter in zijn keel. Zijn schubben hebben speciale verbindingen met zenuwen die de hagedis een tastzin geven. De schubben rond de oren, lippen, kin en voetzolen kunnen drie of meer van deze verbindingen hebben.
Speeksel
Komodovaranen hebben gevaarlijke bacteriën in hun speeksel. Wetenschappers hebben er 57 geïdentificeerd. Een van de gevaarlijkste bacteriën in het speeksel van de Komodovaraan blijkt een soort Pasteurella multocida te zijn. Deze bacteriën veroorzaken ziekte in het bloed van hun slachtoffer. Als een beet een dier niet doodt en het ontsnapt, sterft het meestal binnen een week aan de infectie. De Komodovaraan lijkt nooit ziek te worden van zijn eigen bacteriën. Dus zijn onderzoekers op zoek gegaan naar het antibacteriële middel van de hagedis. Dit kan worden gebruikt als medicijn voor mensen.
Naast de dodelijke bacteriën heeft de Komodovaraan gifklieren in zijn onderkaken die even krachtig zijn als die van de inlandse taipan, een gifslang. Het gif werkt als een bloedverdunner, en veroorzaakt de dood door hartfalen en massale interne bloedingen in slechts 30 minuten.
Voortplanting
De paring begint tussen mei en augustus, en de eieren worden in september gelegd. Draken laten ongeveer twintig eieren achter in lege nesten die zijn achtergelaten door vogels die megapoden worden genoemd. De eieren ontwikkelen zich zeven tot acht maanden. De eieren gaan open en de babyhagedissen komen uit in april, wanneer er veel insecten te eten zijn. Jonge Komodovaranen leven in bomen, waar ze veilig zijn voor volwassen Komodovaranen en andere dieren die hen zouden kunnen opeten. Het duurt ongeveer drie tot vijf jaar voordat ze volwassen zijn en ze kunnen wel vijftig jaar oud worden. Vrouwelijke Komodovaranen kunnen baby's krijgen zonder bevruchting (parthenogenese).
