Chemische wapens en oorlogsvoering: definitie, geschiedenis en wetgeving
Ontdek definitie, geschiedenis en internationale wetgeving van chemische wapens — ontstaan, verboden en recente misbruikgevallen.
Chemische oorlogsvoering is het gebruik van chemische verbindingen in een oorlog om mensen te verwonden of te doden. De voor chemische oorlogsvoering gebruikte chemicaliën zijn giftig.
Chemische oorlogsvoering wordt al sinds het stenen tijdperk gebruikt. Sinds 1899 zeggen verschillende internationale wetten dat het gebruik van chemische wapens illegaal is. Maar chemische wapens zijn sindsdien nog steeds gebruikt in oorlogen.
Afbeeldingengalerij
10 Afbeeldingen
Wat verstaan we onder chemische wapens
Onder chemische wapens vallen stoffen die bedoeld zijn om door hun toxische eigenschappen letsel of de dood te veroorzaken. Dit omvat zowel klassieke strijdgassen als nerve agents en sommige toxische industriële stoffen wanneer ze opzettelijk als wapen worden ingezet. Chemische wapens zijn niet hetzelfde als biologische of kernwapens, maar vallen ook onder het brede begrip massavernietigingswapens vanwege hun potentieel om veel slachtoffers te maken.
Soorten chemische middelen (en voorbeelden)
- Zenuwagentia: zeer toxisch, remmen het enzym acetylcholinesterase. Voorbeelden: sarin, tabun, VX.
- Blarenmakers (vesicanten): beschadigen huid en slijmvliezen. Voorbeeld: mosterdgas.
- Wurg- of verstikkingsagentia: irriteren de luchtwegen en longen. Voorbeelden: chloor, fosgeen.
- Bloedagentia: remmen cellulaire zuurstofopname, bijvoorbeeld waterstofcyanide.
- Incapaciterende middelen: bedoeld om tijdelijk uit te schakelen, zoals sommige psychotroop actieve stoffen (bijv. BZ).
- Industrieel gebruikte chemische stoffen: gewone industriële gassen of chemicaliën (bijv. chloor) die als wapens worden ingezet.
Korte geschiedenis en voorbeelden
- Oude tijden: eenvoudige gifmenging en het gebruik van toxische rook of dampen bij belegeringen.
- Eerste Wereldoorlog: grootschalig gebruik van chloor, fosgeen en mosterdgas, wat leidde tot honderdduizenden slachtoffers en sterke afkeer tegen dergelijke wapens.
- Interbellum en Tweede Wereldoorlog: inzet beperkt door strategische en politieke overwegingen, maar de ontwikkeling van nerve agents nam toe.
- Late 20e eeuw: gebruik door staten (bijv. tijdens de Iran-Irak-oorlog) en door niet-statelijke actoren (bijv. de sarin-aanval in de metro van Tokio in 1995 door Aum Shinrikyo).
- 21e eeuw: aantijgingen en bevestigde gevallen van gebruik in conflicten zoals in Syrië sinds 2012, met ernstige humanitaire gevolgen.
Internationale wetgeving en controle
Er bestaan meerdere instrumenten die chemische wapens verbieden en reguleren:
- Hague-verklaringen (einde 19e eeuw): vroege beperkingen op het gebruik van vergiftigde wapens.
- Geneva-protocol (1925): verbiedt gebruik van chemische en biologische wapens in oorlog.
- Chemical Weapons Convention (CWC): getekend in 1993 en in werking getreden in 1997; verbiedt ontwikkeling, productie, opslag en gebruik van chemische wapens en verplicht vernietiging van bestaande voorraden. De organisatie voor naleving is de OPCW (Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons).
De CWC staat toezicht, verificatie en vernietiging van voorraden toe en maakt uitzonderingen voor het vreedzaam gebruik van chemische stoffen in de industrie en voor beperkte politie- of wetshandhavingsdoeleinden. In de praktijk zijn naleving, verificatie en sanctionering complexe en politiek gevoelige processen.
Gevolgen voor mensen en milieu
Chemische aanvallen kunnen onmiddellijke dodelijke slachtoffers veroorzaken, maar ook langdurige gezondheidsproblemen en psychologische schade bij overlevenden. Effecten variëren per stof: zenuwagentia geven ademhalingsfalen en verstoring van het zenuwstelsel, mosterdgas veroorzaakt chronische huid- en oogproblemen en verhoogt kans op kanker. Milieuschade en langdurige verontreiniging van grond en water komen ook voor.
Bescherming, medische behandeling en ontmanteling
- Bescherming: persoonlijke beschermingsmiddelen (maskers met filters, beschermende pakken), detectieapparatuur en training zijn cruciaal voor militairen, hulpverleners en civiele autoriteiten.
- Medische behandeling: snelle ontgiftiging en ondersteuning zijn levensreddend. Voor zenuwagentia bestaan antidota zoals atropine en pralidoxime; voor blootstelling aan irriterende gassen is ademondersteuning en zuurstof vaak nodig. Spoedontsmetting van huid en kleding vermindert verdere opname.
- Ontmanteling van voorraden: vergt gespecialiseerde faciliteiten en procedures om vernietiging veilig en aantoonbaar te laten verlopen. De OPCW houdt toezicht op vernietiging van veel nationale voorraden.
Huidige uitdagingen
- Non-state actors: terroristen en sekten kunnen relatief eenvoudige middelen inzetten, zoals vergifte industriële stoffen of zelfgemaakte agentia.
- Dual-use probleem: veel chemische stoffen hebben zowel civiele als militaire toepassingen, waardoor regulatie en opsporing lastig zijn.
- Aantoning en aansprakelijkheid: het vaststellen van wie verantwoordelijk is bij gebruik van chemische wapens kan ingewikkeld zijn en politieke gevolgen hebben.
- Naleving: niet alle landen hebben hetzelfde nalevings- of verificatieniveau, en sommige gezagsdragers negeren internationale afspraken.
Ethiek en humanitaire overwegingen
Chemische wapens worden algemeen beschouwd als onmenselijk vanwege hun indiscriminate werking en de vaak langdurige en pijnlijke gevolgen voor slachtoffers. Humanitaire organisaties roepen op tot volledige uitbanning, streng toezicht en snelle hulp aan slachtoffers.
Samenvatting
Chemische oorlogsvoering is het opzettelijk gebruik van giftige chemische stoffen om mensen te verwonden of te doden. Hoewel internationale verdragen zoals het Geneva-protocol en de Chemical Weapons Convention het gebruik van deze wapens verbieden, blijven uitdagingen bestaan bij de preventie, detectie en handhaving. Bescherming, medische zorg en wereldwijde samenwerking blijven essentieel om risico's te verkleinen en slachtoffers te helpen.
Definitie
Chemische wapens zijn anders dan gewone wapens (zoals bommen) of kernwapens omdat ze niet ontploffen. Sommige chemische wapens zijn bedoeld om mensen te doden; dat doen ze door ze te vergiftigen. Andere chemische wapens zijn bedoeld om mensen "uit te schakelen" (zodat ze niet in staat zijn om terug te vechten). Ze doen dit door pijn, verwondingen of ziekte te veroorzaken.
Onder chemische oorlogsvoering valt niet het gebruik van levende organismen (zoals miltvuurbacteriën) om mensen ziek te maken. Dat heet biologische oorlogsvoering.
Sommige levende organismen maken echter gifstoffen. Deze toxinen zijn niet levend. Zo wordt botulinum toxine gemaakt door een bacterie en ricine door de ricinusplant. Omdat botulinum toxine en ricine niet levend zijn, wordt het gebruik ervan om mensen ziek te maken chemische oorlogsvoering genoemd. Dit wordt uitgelegd in het Verdrag inzake chemische wapens (CWC). Het verdrag zegt ook dat elke giftige chemische stof een chemisch wapen is, tenzij het om legale redenen wordt gebruikt.
Ongeveer 70 verschillende chemische stoffen zijn in de 20e eeuw gebruikt of opgeslagen (opgeslagen) als chemische strijdmiddelen. Het Verdrag inzake chemische wapens zegt dat al deze chemicaliën moeten worden vernietigd.
Het Verdrag inzake chemische wapens noemt drie verschillende groepen chemische stoffen. Dit zijn chemische stoffen die giftig genoeg zijn om als chemische wapens te worden gebruikt, of chemische stoffen die kunnen worden gebruikt om chemische wapens te maken.
- Bijlage 1 stoffen (chemicaliën): Deze chemicaliën kunnen alleen voor chemische wapens worden gebruikt (of voor heel weinig andere dingen). Daarom mogen ze alleen worden gemaakt of gebruikt voor onderzoek; geneeskunde; om medicijnen of tegengif te maken; of om beschermende redenen (bijvoorbeeld om sensoren voor chemische wapens te testen, die kunnen vertellen wanneer er een chemisch wapen in de buurt is, of om beschermende kleding te testen). Voorbeelden zijn zenuwgas, ricine, lewisiet en mosterdgas. Als een land meer dan 100 gram van een van deze chemische stoffen maakt, moet het dit melden aan de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW). Een land mag een voorraad hebben van niet meer dan één ton van deze chemische stoffen.
- Lijst 2 stoffen: Deze chemicaliën hebben enkele specifieke toepassingen buiten chemische oorlogsvoering, maar niet veel. Zo kan dimethylmethylfosfonaat worden gebruikt om sarin, een zenuwgas, te maken. Maar het wordt ook gebruikt als brandvertrager. Een ander voorbeeld is thiodiglycol, waarmee mosterdgas kan worden gemaakt. Maar het wordt ook veel gebruikt om inkt te maken.
- Schedule 3 stoffen: Deze chemicaliën hebben vele andere toepassingen dan chemische oorlogsvoering. Een voorbeeld is fosgeen. Het kan worden gebruikt als chemisch wapen, maar het is ook een belangrijke chemische stof die wordt gebruikt om plastic te maken. Een ander voorbeeld is chloorpikrine, dat ook als chemisch wapen is gebruikt, maar ook als fumigatiemiddel (bijvoorbeeld om insecten in een huis te doden). De OPCW moet op de hoogte worden gebracht van, en mag inspecties uitvoeren bij, elk bedrijf dat meer dan 30 ton van deze chemische stoffen per jaar produceert.
Technologie
| Tijdlijn technologie voor chemische oorlogsvoering | ||||
| Gebruikte chemische wapens | Hoe werden ze gebruikt? | Hoe probeerden de mensen zichzelf te beschermen? | Hoe herkende men het wapen? | |
| 1914 | De chemicaliën werden verspreid door de wind | Gasmaskers. | Ruik | |
| 1918 | Lewisiet | Chemische granaten | Gasmasker | Geur van geraniums (een soort bloem) |
| 1920s |
| Projectielen met centrale bursters | CC-2 beschermende kleding |
|
| 1930s | zenuwgas uit de G-reeks | Bommen uit vliegtuigen |
| Blaarmiddelendetectoren Kleurwisselpapier |
| 1940s |
| Raketten gevuld met chemische koppen | Beschermende zalf (mosterd) |
|
| 1950s | ||||
| 1960s | V-serie zenuwgas | Aerodynamisch | Gasmasker met watervoorziening | Zenuwgas alarm |
| 1970s | ||||
| 1980s |
| Binaire wapens (eenmaal afgevuurd, twee chemicaliën | Verbeterde gasmaskers | Laserdetectie |
| 1990s | Novichok zenuwgas |
|
|
|
Geschiedenis
Hoewel zeer elementaire chemische oorlogsvoering al duizenden jaren in vele delen van de wereld wordt gebruikt, begon de "moderne" chemische oorlogsvoering tijdens de Eerste Wereldoorlog (zie de pagina Chemische wapens in de Eerste Wereldoorlog).
Sinds het begin van de moderne chemische oorlogsvoering in de Eerste Wereldoorlog hebben landen geprobeerd chemische wapens te onderzoeken en te maken. Ze hadden vier hoofddoelen:
- Om nieuwe, dodelijkere middelen te maken (soorten chemische wapens)
- Om manieren te creëren om chemische wapens af te leveren die nog meer mensen verwonden of doden.
- Om betere bescherming te bieden tegen chemische wapens...
- Betere manieren creëren om chemische wapens op te sporen (beseffen dat chemische wapens in de buurt zijn)
Oude geschiedenis
Chemische oorlogsvoering werd voor het eerst gebruikt in het stenen tijdperk. Mensen uit het stenen tijdperk gebruikten vergiftigde pijlen en speerpunten. Deze werden gedoopt in gif, zoals gif van slangen of schorpioenen. Soms gebruikten ze giftige planten.
De oude Chinezen gebruikten verschillende vormen van giftige rook, als ze een stad belegerden om te proberen die in te nemen.
De oude Grieken gebruikten een vorm van brandend hout, pek van planten en zwavel.
Wereldoorlog I
Hoofdartikel: Chemische wapens in de Eerste Wereldoorlog
Gifgas werd voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog. Frankrijk was het eerste land dat dit soort gas maakte. Duitsland gebruikte het echter als eerste in de strijd, op 15 maart 1915. Op die dag gebruikten ze traangas tegen Frankrijk.
De drie soorten gas die in de Eerste Wereldoorlog werden gebruikt waren:
- Chloorgas (traangas): Traangas laat mensen hoesten, moeilijk ademen en blind worden totdat het traangas is uitgewerkt.
- Fosgeen gas: Fosgeen deed mensen hoesten en stikken, veel erger dan traangas. Fosgeen gas is een zeer dodelijk chemisch wapen. Historici denken dat in de Eerste Wereldoorlog ongeveer 100.000 mensen stierven door chemische wapens. Ze denken ook dat 85% van deze mensen (85.000 mensen) werden gedood door fosgeen.
- Mosterdgas: Mosterdgas was bijna onmogelijk om je tegen te beschermen. Het veroorzaakte zeer slechte, pijnlijke zweren aan de buiten- en binnenkant van het lichaam.
In het begin werden zeer eenvoudige manieren gebruikt om deze gassen te verspreiden. Toch konden veel soldaten gewond raken of gedood worden. Dit kwam deels doordat de Eerste Wereldoorlog werd uitgevochten in een loopgravenoorlog, zodat veel soldaten tegelijkertijd op dezelfde plaats waren, en ontsnappen aan giftige gassen erg moeilijk was.
Duitsland was het eerste land in de Eerste Wereldoorlog dat chemische oorlogsvoering gebruikte in de strijd. Ze openden gewoon containers met chloor boven de vijandelijke soldaten, zodat de wind het chloorgas naar de vijand zou voeren.
Kort daarna begonnen de Fransen ook chemische wapens te gebruiken. Ze vulden artillerieprojectielen met fosgeen en vuurden die af op de Duitsers. Dit was een veel effectievere manier om chemische wapens te gebruiken. Het zou de meest gebruikte manier worden om chemische wapens in te zetten tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Modern gebruik
Chemische wapens werden niet veel gebruikt in de Tweede Wereldoorlog, behalve door het Japanse leger tijdens de invasie van China. Dit kwam omdat iedereen bang was dat de andere partij wapens als de hunne zou gebruiken. Ook waren chemische wapens niet gemakkelijk te gebruiken. Het kostte tijd om ze te gebruiken, en dit maakte het moeilijker voor soldaten om zich snel te verplaatsen. Ook waren de grondstoffen voor chemische wapens niet gemakkelijk te verkrijgen. Dit kwam omdat de Tweede Wereldoorlog werd uitgevochten in gebieden die niet goed verbonden waren door spoorwegen.
Tijdens de oorlog tussen Iran en Irak gebruikte Irak chemische wapens (Iran niet). Veel mensen geloven dat Irak chemische wapens gebruikte tegen het Koerdische volk.
De Verenigde Staten hebben ook na de Tweede Wereldoorlog chemische wapens gebruikt. De VS gebruikte bijvoorbeeld Agent Orange tijdens de Vietnamoorlog.
Er zijn berichten dat veel andere landen, zoals de Volksrepubliek China, Cuba, Egypte, Iran, Israël, Noord-Korea, Pakistan, Soedan, Syrië, Taiwan en Servië en Montenegro, over chemische wapens beschikken.
Wetten over chemische wapens
Volgens het internationaal recht is het verkeerd om chemische wapens te gebruiken. Sinds 1899 zijn er veel regels die het illegaal maken, invoeren en gebruiken van chemische wapens verbieden.
De eerste internationale wet die chemische oorlogsvoering illegaal maakte was de Conventie van Den Haag in 1899.
Na de Eerste Wereldoorlog verbood het Protocol van Genève van 1925 het gebruik van chemische of biologische wapens op mensen.
In 1997 werd het Verdrag inzake chemische wapens (CWC) in het leven geroepen. Eind 2015 waren 192 landen overeengekomen het CWC te volgen. Volgens de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens was in oktober 2015 90% van de wereldwijde voorraden chemische wapens vernietigd.
Chemische stoffen
De belangrijkste soorten agentia die in chemische oorlogsvoering worden gebruikt zijn:
- Zenuwagentia, zoals sarin of VX.
- Meststoffen
- Middelen op basis van waterstofcyanide
- Arsines, zoals lewisiet
- Toxines, zoals Botulinum toxine
- Incapacitating agents (chemische stoffen die grote aantallen mensen niet in staat stellen terug te vechten, maar zonder hen blijvend te verwonden of te doden). Voorbeelden zijn:
- Traangassen
- Pepperspray
Als we chemicaliën gebruiken (zoals Agent Orange of glyfosaat) om planten te vernietigen, kunnen mensen soms neveneffecten ondervinden. Maar dat noemen we geen chemische oorlogsvoering. Onder chemische oorlogsvoering vallen alleen directe aanvallen op mensenlevens.
Vragen en antwoorden
V: Wat is chemische oorlogsvoering?
A: Chemische oorlogsvoering betekent het gebruik van chemische verbindingen in oorlogssituaties om mensen te verwonden of te doden.
V: Zijn de chemische stoffen die gebruikt worden in chemische oorlogvoering veilig?
A: Nee, de chemicaliën die gebruikt worden voor chemische oorlogvoering zijn giftig.
V: Wanneer is chemische oorlogvoering begonnen?
A: Chemische oorlogsvoering wordt al gebruikt sinds het Stenen Tijdperk.
V: Zijn chemische wapens legaal in oorlogen?
A: Nee, sinds 1899 zeggen verschillende internationale wetten dat het gebruik van chemische wapens illegaal is.
V: Zijn er chemische wapens gebruikt in oorlogen sinds deze wetten er zijn?
A: Ja, chemische wapens zijn sindsdien nog steeds gebruikt in oorlogen.
V: Waarom is het belangrijk om chemische wapens in oorlogen te verbieden?
A: Het is belangrijk om chemische wapens in oorlogen te verbieden omdat ze zeer gevaarlijk zijn en schade kunnen toebrengen aan onschuldige burgers.
V: Kan chemische oorlogsvoering langdurige gevolgen hebben?
A: Ja, chemische oorlogsvoering kan langdurige gevolgen hebben, zoals ademhalingsproblemen, geboorteafwijkingen en zelfs de dood.
Gerelateerde artikelen
Auteur
AlegsaOnline.com Chemische wapens en oorlogsvoering: definitie, geschiedenis en wetgeving Leandro Alegsa
URL: https://nl.alegsaonline.com/art/19190
Bronnen
- simple.wikisource.org : Article 23
- avalon.law.yale.edu : Laws of War: Laws and Customs of War on Land (Hague II); Article 23
- state.gov : "Convention on the prohibition of the development, production, stockpiling and use of chemical weapons and on their destruction (CWC): Annexes and original signatories"
- thebulletin.org : "Disarmament lessons from the Chemical Weapons Convention"
- news.bbc.co.uk : Ancient Persians 'gassed Romans'
- net.lib.byu.edu : "The Use of Poison Gas"
- cns.miis.edu : cns.miis.edu