Taal hervorming

De meest voorkomende vorm van taalhervorming is het veranderen van de spelling van woorden. Dit staat bekend als een hervorming van de spelling. De grammatica van een taal kan ook worden gewijzigd om verbuiging, syntaxis, woordenschat en woordvorming te vereenvoudigen. In het Engels bijvoorbeeld worden veel verschillende voorvoegsels gebruikt die het tegenovergestelde betekenen van, zoals un-, in-/im-, a(n)-, de-. Een taalhervorming zou kunnen voorstellen om slechts één voorvoegsel te gebruiken dat het tegenovergestelde betekent van, bijvoorbeeld un-. Bovendien zijn er woorden als "goed" en "slecht" die ruwweg het tegenovergestelde van elkaar betekenen, maar die (uit het oogpunt van eenvoud) beter zouden kunnen worden weergegeven als "goed" en "niet-goed", zodat het woord "slecht" geen deel meer uitmaakt van de taal.

Een ander goed voorbeeld van wat taalvereenvoudiging kan doen, is het woord ontvlambaar. Ontvlambaar betekent dat iets gemakkelijk vlam kan vatten. Oorspronkelijk was het woord ontvlambaar, van Latijn inflammare - iets in brand steken. In- is ook een voorvoegsel dat het tegenovergestelde kan betekenen van, zoals bij doorzichtig, ondoorzichtig. Tegenwoordig wordt in de meeste gebruiksaanwijzingen ontvlambaar gebruikt in plaats van ontvlambaar, om de mensen niet in verwarring te brengen dat de in- in dit geval niet het tegenovergestelde betekent van.

Verschillende grote wereldtalen hebben grote spellingshervormingen ondergaan: Frans (in de 16e, 18e, 19e, 20e en 21e eeuw), Spaans (in de 18e eeuw), Portugees (in 1910, in Portugal, en in 1946 en 1972, in Brazilië), Duits (in 1901/02 en 1996/98) en Russisch (in 1728 en 1919).

Sommige mensen vinden het slecht om een taal te veranderen. Zij willen een taal houden zoals die nu is, of zij willen veranderingen in de taal die eerder zijn gedaan, terugdraaien. Soms kan purisme een taal complexer maken, omdat mensen verkeerde etymologieën toevoegen:

• iland werd eiland (van het Latijnse insula. Eiland is eigenlijk een Germaans woord, vergelijk het Duitse Eiland)
• ile werd isle (ook van insula)

Voorbeelden van taalhervormingen zijn:

• Chinees
• (jaren 1920) - verving het Klassiek Chinees door het Vernaculair Chinees als de standaard geschreven taal.
• Het Mandarijn werd door een comité gekozen uit verschillende Chinese dialecten.
• (VRC 1950) - hervormde het schrift dat gebruikt werd om de standaardtaal te schrijven door de invoering van Vereenvoudigde Chinese karakters (later overgenomen door Singapore en Maleisië, maar Traditionele Chinese karakters blijven in gebruik in Taiwan, Hongkong, Macau, en verschillende overzeese Chinese gemeenschappen). Ongeveer 2.000 Chinese karakters zijn vereenvoudigd, de meeste daarvan zijn gewone karakters in het dagelijks leven.
• Tsjechisch (19e eeuw) - Het woordenboek van Josef Jungmann heeft bijgedragen tot de vernieuwing van de woordenschat. In de jaren 1840 werd de letter w vervangen door v.
• Estisch (jaren 1910/1920) - hervormingsbeweging onder leiding van Johannes Aavik en Johannes V. Veski vernieuwde de woordenschat, waarbij veel wortels werden ontleend aan het Fins en andere Oeral-talen en zelfs enkele wortels werden uitgevonden die nergens bestaan.
• Frans (meest recent in 1990): Eenvoudiger meervouden van samengestelde woorden, enkele wijzigingen in de woordafbreking, enkele wijzigingen in de accenten; Het voltooid deelwoord van overgankelijke werkwoorden in combinaties met laisser (laten) is nu onveranderlijk, het was al eerder gewijzigd om de vrouwelijke vormen en meervoudsvormen weer te geven.
• Duits (1901/02) - bracht het spellingsysteem in heel Duitsland gelijk (eerst in Duitsland, later overgenomen door andere Duitstalige landen). Meer recentelijk, bij de Duitse spellinghervorming van 1996, werden verdere hervormingen doorgevoerd.
• Grieks (jaren 1970/1980) - terwijl de geschreven "zuivere" taal, de katharevusa, vol Oudgriekse woorden zat, was de gesproken "volkstaal", de dhimotiki, dat niet. Na de val van het militaire bewind werd een wet uitgevaardigd waardoor de dhimotiki ook de geschreven taal werd. Op Griekse munten bijvoorbeeld was het meervoud vroeger drachme (katharevusa vorm) en werd het drachme (dhimotiki vorm) na 1982.
• Hebreeuws (jaren 1920) - Het moderne Hebreeuws is ontstaan uit het Oud-Hebreeuws door vereenvoudiging van de grammatica (vooral van de syntaxis) volgens Indo-Europese modellen, muntslag van nieuwe woorden uit Hebreeuwse wortels op basis van Europese modellen, en vereenvoudiging van de uitspraakregels.
• Hongaars (eind 18e en begin 19e eeuw) - er werden meer dan tienduizend woorden bedacht, waarvan er vandaag de dag nog enkele duizenden actief worden gebruikt.
• Iers (jaren '40) - spellingsysteem sterk vereenvoudigd, bijv. Gaedheal werd Gael, Ó Séigheadh werd Ó Sé.
• Koreaans (1446, na de deling van Korea in 1945) - in het jaar 1446 huurde koning Sejong geleerden in om een schriftsysteem te creëren dat zowel gemakkelijk te leren was als de klanken van de Koreaanse taal nauwkeurig weergaf. Het alfabet dat hij maakte is Hangul. Het werd tot 1945 alleen door het gewone volk gebruikt. In Noord-Korea schafte de regering van Kim Il-sung de hanja (Chinese karakters die voor de Koreaanse taal werden gebruikt) volledig af en maakte hangul tot het enige schrijfsysteem van Noord-Korea. Ook werden veel Chinese leenwoorden (die voorheen 60-70% van de Koreaanse woordenschat uitmaakten) verwijderd en vervangen door inheemse Koreaanse woorden om de Koreaanse taal te zuiveren, hoewel Noord-Korea ook enkele Russische leenwoorden had overgenomen vanwege zijn handelsbetrekkingen met de Sovjet-Unie. In Zuid-Korea heeft hangul de hanja grotendeels vervangen, waardoor het het belangrijkste schriftsysteem in Zuid-Korea is geworden, hoewel veel Zuid-Koreanen nog enkele hanja's kennen en die schrijven op officiële documenten zoals contracten en sollicitaties. Hanja wordt meestal alleen gebruikt voor Chinese leenwoorden en homofonen waarbij de betekenis van het woord niet duidelijk is door de context. Naar verwachting kennen Koreanen vandaag de dag zo'n 1.900 hanja.
• Noors (20e eeuw) - toen Noorwegen onafhankelijk werd van Denemarken (1814), begon het Noors af te drijven van het Deens. De hervormingen in 1907 en 1917 maakten Riksmaal tot de geschreven standaard Noors, omgedoopt tot Bokmaal in 1929. Bokmaal en het meer volkstalige Nynorsk werden door een hervorming in 1938 dichter bij elkaar gebracht. Tegenwoordig worden beide taalvormen gesproken: op Noorse munten is de naam van het land afwisselend Norge (Bokmaal) en Noreg (Nynorsk).
• Portugees (20e eeuw) - verving een omslachtig traditioneel spellingsysteem door een vereenvoudigd systeem (astma werd bijvoorbeeld asma en phthysica werd tísica).
• Roemeens (19e eeuw) - verving het Cyrillische alfabet door het Latijnse, schrapte honderden Slavische woorden ten voordele van Romaanse.
• Somalisch (jaren 1970) - met de hulp van Bogumil W. Andrzejewski, die in 1949 met zijn taalkundige werk in Somalië was begonnen, werd een Latijns alfabet uitgewerkt, dat in 1972 verplicht werd gesteld door de sterke man generaal Mohamed Siad Barre. Ook de woordenschat werd vernieuwd; veel nieuwe woorden werden bedacht uit bestaande Somalische wortels.
• Turks (jaren '30) - taal en schrijfsysteem werden vanaf de jaren '20 hervormd, zozeer zelfs dat de oude taal een andere naam kreeg, het Ottomaans Turks. Het Ottomaanse alfabet was gebaseerd op het Arabische alfabet, dat in 1928 werd vervangen door het nieuwe, op het Latijnse alfabet gebaseerde Turkse alfabet. Leenwoorden van Perzische en Arabische oorsprong werden geschrapt ten gunste van inheemse Turkse woorden of nieuwe muntsoorten gebaseerd op Turkse wortels.
• Vietnamees (20e eeuw) - tijdens de Franse koloniale overheersing werd het klassieke volkse schrift, gebaseerd op Chinese karakters, vervangen door het nieuwe Latijnse alfabet.

• (Fictief): In George Orwell's roman Nineteen Eighty-Four is het Engels Newspeak geworden, een taal die ontworpen is om officiële propaganda gemakkelijk te begrijpen en politiek ongewenste gedachten onmogelijk te maken.

• Taalheropleving
• Geconstrueerde taal