Oxalaia: Braziliaanse spinosauride uit het Boven-Krijt (100–94 miljoen jaar)
Ontdek Oxalaia — een Braziliaanse spinosauride uit het Boven-Krijt (100–94 mln jaar): indrukwekkende visetende roofdino bekend van unieke schedelvondsten.
Oxalaia was een grote roofzuchtige dinosaurus. Hij leefde in het Boven-Krijt van wat nu Brazilië is, ergens tussen 100,5 en 93,9 miljoen jaar geleden. Oxalaia is alleen bekend van twee botten van de schedel, die in 1999 werden ontdekt. Het dier kreeg in 2011 een naam van een groep Braziliaanse paleontologen.
Hij behoorde tot de familie van de Spinosauridae, een groep van krokodilachtige theropode dinosauriërs. Net als andere spinosauriden had Oxalaia een lange neus of snuit met kaken en tanden die gevormd waren om zich met vis te voeden. Oxalaia's leefomgeving was tropisch, een gebied van grote bossen met daaromheen droge woestijnen. Oxalaia deelde deze omgeving met vele andere dieren, waarvan de meeste ook bekend zijn van andere in Afrika ontdekte fossielen uit het Krijt.
Vondst en naamgeving
De resten van Oxalaia werden in 1999 opgegraven in de Cenomanien-afzettingen van de Alcântara-formatie aan de noordoostkust van Brazilië (staat Maranhão). De bekende fossielen bestaan uit het voorste deel van de snuit — de twee samengevoegde premaxillae — en vormen het holotype van de soort. Op grond van deze fragmentarische vondst publiceerden Braziliaanse onderzoekers in 2011 de naam Oxalaia quilombensis.
De geslachtsnaam verwijst naar Oxalá (ook geschreven Oxalá of Oxalá), een belangrijke figuur uit de Afro-Braziliaanse godsdienstige traditie; de soortaanduiding quilombensis verwijst naar de regionale geschiedenis van quilombos (gemeenschappen van gevluchte slaven) of naar de lokale gemeenschap rond de vindplaats.
Uiterlijke kenmerken en grootte
Omdat alleen het voorste deel van de snuit bewaard is gebleven, zijn veel aspecten van de lichaamsbouw van Oxalaia onzeker en afgeleid door vergelijking met beter bekende spinosauriden. Waarover paleontologen het redelijk eens zijn:
- De snuit was lang en smal met een licht verbrede punt (een zogeheten 'rozet'), geschikt om vissen te vangen.
- De tanden waren conisch en overwegend onverzaagd (zonder fijne zaagtanden), wat typisch is voor spinosauriden.
- De bouw en patronen op het bot suggereerden overeenkomsten met andere spinosaurinen (de subgroep waartoe ook Spinosaurus behoort).
Grootte-inschattingen zijn onzeker door het beperkte materiaal, maar vergelijking met verwanten leidt tot schattingen van meerdere meters lengte; sommige studies plaatsen Oxalaia rond de 10–12 meter, waardoor het een van de grootste roofdieren in zijn omgeving zou zijn geweest. Omdat alleen het voorste deel van de schedel bekend is, blijven deze cijfers voorlopig en ruw geschat.
Leefwijze en ecologie
Op basis van de schedelvorm en overeenkomsten met andere spinosauriden wordt aangenomen dat Oxalaia voor een groot deel piscivoor (vissend) was, maar ook opportunistisch kon jagen op kleine tot middelgrote landdieren. Spinosauriden worden vaak voorgesteld als semi-aquatische roofdieren die langs rivieren, estuaria en kustlijnen jaagden, waarbij ze zowel waterdieren als landdieren konden vangen.
De Alcântara-formatie waar de fossielen gevonden zijn, vertegenwoordigt kust- en delta-achtige omgevingen met rivieren, lagunes en moerasachtige gebieden. In diezelfde afzettingen en in vergelijkbare Gondwanese (Zuid-Amerika en Afrika) gesteenten zijn veel overeenkomende diergroepen gevonden, wat wijst op uitwisseling van fauna tussen deze gebieden in het Krijt.
Classificatie en wetenschappelijke discussie
In de beschrijving door de oorspronkelijke auteurs werd Oxalaia geplaatst binnen de Spinosauridae en beschouwd als een lid van de spinosaurinen, verwant aan Spinosaurus en andere grote visetende theropoden. Omdat het materiaal echter zo fragmentarisch is, is er discussie binnen de wetenschappelijke gemeenschap over de geldigheid van Oxalaia als aparte soort. Sommige onderzoekers beschouwen de vondst als voldoende verschillend om een eigen geslacht te rechtvaardigen, terwijl anderen terughoudender zijn en wijzen op de mogelijkheid dat het materiaal niet genoeg onderscheidende kenmerken bevat om onzekerheid over synonymie met andere spinosauriden uit te sluiten.
Belang en beperkingen
Oxalaia is belangrijk omdat het tot de schaars ontdekte spinosauriden uit Zuid-Amerika behoort en bijdraagt aan ons begrip van de verspreiding van deze groep in Gondwana. Tegelijk toont het voorbeeld de beperkingen van werken met fragmentarisch materiaal: veel conclusies blijven voorlopig en gevoelig voor nieuwe vondsten. Verdere opgravingen in Brazilië en heronderzoek van bestaand materiaal zijn nodig om het plaatje te verhelderen.
Samenvattend: Oxalaia is een fragmentarische maar opvallende vertegenwoordiger van de visetende spinosauriden uit het Boven-Krijt van Brazilië. Het toont de aanwezigheid van grote semi-aquatische roofdieren in de tropische kustgebieden van Gondwana, maar door het beperkte fossiele bewijs blijven veel details over zijn exacte bouw en plaats in de stamboom onzeker.
Ontdekken en benoemen
In 1999 werden twee fossiele botten van Oxalaia gevonden in rotsen op een eiland in de noordoostelijke regio van Brazilië. Dit deel van het eiland wordt bij vloed overspoeld door de zee. Door de werking van de golven, die erosie veroorzaken, zijn de fossielen bijna verloren gegaan. Honderden andere fossiele tanden werden ook op dezelfde plaats gevonden.
De volledige naam van de dinosaurus is Oxalaia quilombensis. Het dier kreeg zijn naam van de Braziliaanse paleontologen Alexander Kellner, Elaine Machado, Sergio Azevedo, Deise Henriques, en Luciana Carvalho. Het eerste deel van de naam van de dinosaurus (het geslacht) is afkomstig van een Afrikaanse god. Het tweede deel van de naam (de soort) is afkomstig van de quilombos, een groep Braziliaanse steden.
In 2011 werd de ontdekking van Oxalaia gepresenteerd op de Braziliaanse Academie van Wetenschappen. Machado zei dat mensen geïnteresseerd zijn in spinosauriden: omdat ze anders zijn dan andere vleesetende dinosauriërs, en omdat ze bij het publiek bekend zijn door de Jurassic Park-films.
Slechts twee stukken bot zijn bekend van Oxalaia. Het eerste is de punt van zijn snuit, het premaxilla bot genoemd. Het tweede is een stuk van zijn linker maxilla, of hoofdbovenkaakbot. De twee stukken werden in 2011 tentoongesteld in het Nationaal Museum van Brazilië. Het museum brandde in 2018 af in een grote brand, en de Oxalaia-fossielen zijn mogelijk vernietigd.
Oxalaia is de derde spinosauride die tot nu toe uit Brazilië is genoemd. De andere twee zijn Irritator en Angaturama (dat mogelijk hetzelfde dier is als Irritator). Deze twee dieren zijn bekend uit een ander deel van Brazilië, en leefden negen tot zes miljoen jaar vóór Oxalaia.
Schema met de bekende schedel fossielen op hun plaats
Beschrijving
Om zijn grootte te schatten, werden de schedelbeenderen van Oxalaia vergeleken met die van zijn naaste verwant, Spinosaurus. Oxalaia was waarschijnlijk 12 tot 14 meter lang, en woog waarschijnlijk 5 tot 7 ton (4,9 tot 6,9 lange ton; 5,5 tot 7,7 korte ton). Daarmee is het de grootste vleesetende dinosaurus uit Brazilië die bekend is.
De punt van Oxalaia's snuit, de premaxilla genoemd, was 201 millimeter lang. De volledige schedel van Oxalaia was waarschijnlijk 1,35 meter lang. Dit is korter dan de schedel van Spinosaurus, die 1,75 meter (69 in) lang was.
De voorkant van Oxalaia's bovenkaak was lepelvormig, of groter aan de voorkant dan aan de achterkant. De onderkant van de snuitpunt was naar binnen gebogen. Deze vorm zou samengekomen zijn met de onderkaak, of onderkaak, die ook lepelvormig was. Het dak van Oxalaia's mond had een zeer complex en benig oppervlak, een secundair gehemelte genoemd. Deze structuur maakte de bovenkaak steviger, zodat deze minder zou buigen tijdens het eten. De fossiele snuit bewaart brede en diepe gaten. Deze bevatten waarschijnlijk bloedvaten en zenuwen.
De snuit van Oxalaia had zeven tandholtes aan elke kant. In elke tandholte zat één tand, en er zaten twee tanden onder om de tand te vervangen als hij uitviel. Dit kenmerk is gebruikelijk bij haaien, maar niet bij de meeste theropode dinosaurussen. Oxalaia's tanden waren ook ovaal in doorsnede, in plaats van enigszins zijwaarts afgeplat zoals bij de meeste theropoden.
Grootte vergeleken met een mens
Illustratie van hoe Oxalaia eruit zou kunnen hebben gezien, gebaseerd op zijn verwanten
Classificatie
Oxalaia is nauwer verwant aan de Afrikaanse dan aan de Braziliaanse leden van zijn familie. Oxalaia, Irritator, Angaturama, Ichthyovenator, en Spinosaurus zijn de enige bekende dinosauriërs uit hun clde die geen mesachtige (of gekartelde) tanden hebben. Dit plaatst hen in hun eigen onderfamilie, genaamd de Spinosaurinae.
Oxalaia kan van Spinosaurus worden gescheiden door verschillen tussen hun kaakbeenderen. Bijvoorbeeld: Oxalaia had een rondere snuit, en meer dicht bij elkaar staande tanden dan Spinosaurus. Oxalaia's twee vervangende tanden per holte, en minder glad secundair gehemelte, maken hem ook uniek onder de andere bekende spinosaurussen.
Het cladogram hieronder toont de verwantschap van Oxalaia met andere spinosauriden. Het is afkomstig uit een studie van Marcos Sales en Cesar Schultz:
| |||||||||||||||||||||||||
.png){kind=small}
Gelabeld schedeldiagram van de verwante Spinosaurus
Paleobiologie
Dieet en voeding
Spinosauriden brachten waarschijnlijk het grootste deel van hun tijd door in de buurt van of in het water, en voedden zich voornamelijk met waterdieren zoals vissen. Op deze manier konden ze de concurrentie met andere grote roofzuchtige dinosaurussen vermijden. Fossiele bewijzen tonen aan dat spinosauriërs soms ook pterosauriërs en kleine dinosauriërs aten.
De kegelvormige tanden van Oxalaia waren gebouwd voor het spietsen van een prooi, in plaats van het snijden van vlees zoals bij de meeste theropode dinosaurussen. Oxalaia's neusgaten waren ver naar achteren op het hoofd geplaatst. Dit was waarschijnlijk om te vermijden dat er water in zijn neusgaten kwam bij het vissen. Deze beide kenmerken waren uniek voor spinosauridinosauriërs, en waren nuttig voor het vangen en eten van vis. De lepelvormige voorkaken en doordringende tanden van spinosauriërs werkten als een efficiënte visval. Deze eigenschap is ook terug te vinden bij de Indische gharial, de meest visetende van de moderne krokodilachtigen.
Habitat
Oxalaia is bekend uit de Alcântara Formatie, een geologische formatie in het noordoosten van Brazilië. Deze formatie dateert uit de Boven-Krijtperiode, ergens tussen 100,5 en 93,9 miljoen jaar geleden. In die tijd kende de omgeving van de formatie een nat klimaat. Er waren grote tropische wouden met planten als naaldbomen, varens en paardenstaarten. Deze bossen waren omgeven door een dor, of droog, landschap.
Oxalaia deelde deze habitat met veel verschillende soorten dieren. Andere dinosauriërs die in de formatie werden gevonden, waren reusachtige carnivoren zoals Carcharodontosaurus, en misschien Spinosaurus. Kleinere roofdieren leefden er ook, zoals dromaeosauriden, en een dier dat erg op Masiakasaurus leek. Er waren ook grote sauropoden, een groep herbivore (plantenetende) dinosauriërs. Onder de vissen die in de formatie werden gevonden, bevonden zich beenvissen, straalvinnigen en longvissen. Er waren ook reusachtige coelacanths en zaagvissen. Naast dinosauriërs waren er ook andere reptielen, zoals pterosauriërs en krokodilachtigen. Fossielen van slangen en weekdieren zijn ook gevonden.
De fauna van het Boven-Krijt van Brazilië lijkt sterk op die van Marokko en Egypte in dezelfde periode. Dit komt doordat Zuid-Amerika en Afrika vroeger met elkaar verbonden waren, in een reusachtig supercontinent dat Gondwana werd genoemd.
Een Indiase gaviaal, met dezelfde in elkaar grijpende vorm van spinosauridensnuitpunten
Kaart van de Aarde, 113 tot 93,9 miljoen jaar geleden. De witte stippen zijn spinosauride fossielen gedateerd op die periode
Vragen en antwoorden
V: Wat is Oxalaia?
A: Oxalaia was een grote roofzuchtige dinosaurus die leefde tijdens het Boven-Krijt in het huidige Brazilië.
V: Wanneer bestond Oxalaia?
A: Oxalaia bestond tussen 100,5 en 93,9 miljoen jaar geleden.
V: Wat is er bekend over Oxalaia?
A: Oxalaia is alleen bekend van twee schedelbeenderen, die in 1999 ontdekt werden.
V: Wie gaf Oxalaia zijn naam en wanneer?
A: Oxalaia werd in 2011 door een groep Braziliaanse paleontologen benoemd.
V: Tot welke familie behoorde Oxalaia?
A: Oxalaia behoorde tot de Spinosauridae familie, een groep van krokodilachtige theropode dinosaurussen.
V: Hoe zag Oxalaia's leefgebied eruit?
A: Oxalaia's leefgebied was tropisch, en er waren grote bossen rond de droge woestijnen waar hij leefde.
V: Waar voedde Oxalaia zich mee?
A: Net als andere spinosauriërs had Oxalaia een lange neus of snuit met kaken en tanden die gevormd waren om zich met vis te voeden.
Zoek in de encyclopedie