De Bijbelboeken zijn de verschillende delen van de Bijbel. Elk boek heeft een eigen naam; vaak is die naam ontleend aan de (traditionele) auteur, aan de inhoud of aan de beginwoorden. De werkelijke schriftlezing en het auteurschap zijn regelmatig onderwerp van wetenschappelijk onderzoek en staan niet altijd vast. Verschillende religies en uiteenlopende denominaties van het christendom erkennen niet overal precies dezelfde verzameling boeken als 'canons'. Sommige kerken gebruiken bovendien andere namen of nummering voor dezelfde boeken. De meeste verhalen en leerstellingen in de boeken van de Bijbel vallen grotendeels samen tussen de tradities, maar de samenstelling en de volgorde kunnen verschillen. Veel gelovigen en studenten gebruiken geheugensteuntjes, liederen of andere oefeningen om de inhoud van de Bijbelboeken te onthouden.
Hieronder vindt u een overzicht waarin de Bijbelboeken worden vergeleken in het jodendom en in de katholieke, protestantse, Grieks-orthodoxe, Slavisch-orthodoxe, Georgische, Armeens-apostolische, Syrische en Ethiopische kerken. De tabel omvat zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Voor een gedetailleerde bespreking van de historische en theologische achtergronden van deze verschillen, zie het artikel "Bijbelse canon".
De oosters-orthodoxe, oosters-orthodoxe en oosters-katholieke kerken kunnen kleine verschillen hebben in de lijsten van boeken die zij aanvaarden. Als ten minste één oosterse kerk een boek aanvaardt, wordt dat boek in deze tabel vermeld. De Oosterse kerken aanvaarden alle boeken die de Rooms-Katholieke Kerk aanvaardt.
Wat valt op bij de verschillende canons
- Algemene overeenstemming over het Nieuwe Testament: de meeste christelijke kerken (rooms-katholiek, protestants, oosters-orthodox en de meeste oosters-katholieke kerken) erkennen dezelfde 27 boeken van het Nieuwe Testament. De discussie over het Nieuwe Testament is historisch minder groot dan die over het Oude Testament.
- Verschillen in het Oude Testament / Hebreeuwse Bijbel: het jodendom gebruikt de Hebreeuwse Bijbel (Tanach) met een indeling en volgorde die afwijkt van de christelijke Oudtestamentische ordening. Protestantse Oude Testamenten volgen meestal de Hebreeuwse inhoud, maar met christelijke volgorde en boekindelingen.
- Deuterocanonieke boeken / Apocriefen: de Rooms-Katholieke Kerk erkent een aantal boeken en toevoegingen die in protestantse Bijbels doorgaans afwezig zijn en die protestanten vaak 'de apocriefen' noemen. Voorbeelden zijn Tobit, Jozef en Judith (Judith), de toevoegingen aan Esther en Daniel, Wijsheid (Sapientia), Sirach (Ecclesiasticus), Baruch en 1 en 2 Makkabeeën.
- Oosters-orthodoxe uitbreidingen: sommige oosters-orthodoxe kerken gebruiken naast de eerder genoemde deuterocanonieke werken ook andere geschriften in hun liturgie of kerkelijke traditie, zoals 3 Makkabeeën, Psalm 151 en het Gebed van Manasse. De exacte lijst varieert per kerk.
- Ethiopische traditie: de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk heeft een bijzonder ruime canon die naast de gangbare kerkelijke boeken ook werken bevat die in West-Europa en het Midden-Oosten niet tot de canon behoren, bijvoorbeeld 1 Henoch (Henoch), Jubileën en enkele regionale boeken (de precieze samenstelling is historisch bepaald en kan afwijken van andere kerken).
Ordening, naamgeving en nummering
Boeken kunnen in verschillende tradities anders geordend of opgesplitst worden. Voorbeelden:
- Ezra en Nehemia zijn in de Hebreeuwse traditie vaak als één werk gezien maar in veel christelijke Bijbels als twee boeken weergegeven.
- De boeken Samuel en Koningen zijn in het Hebreeuws oorspronkelijk samengevoegd; in Griekse en latere westerse tradities zijn ze opgesplitst in 1 en 2 Samuel, 1 en 2 Koningen.
- De benamingen kunnen variëren: wat in de ene traditie "Wijsheid" heet, wordt in een andere traditie soms "Wijsheid van Salomo" genoemd; Sirach staat ook bekend als Ecclesiasticus.
Ontstaansgeschiedenis van canons (kort)
De samenstelling van Bijbellijsten is een historisch proces geweest: in het jodendom en christendom hebben raadplegingen van schriftgeleerden, kerkelijke concilies en erkenning door de kerkelijke gemeenschap geleid tot vastgestelde canons. Verschillende factoren speelden een rol: taal (Hebreeuws, Aramees, Grieks), liturgisch gebruik, autoriteit van de tekst en handschriften die beschikbaar waren. Voor een gedetailleerde bespreking van deze processen, hun tijdlijnen en beslissende concilies, zie het artikel "Bijbelse canon".
Praktische tips voor lezen en vergelijken
- Als u een overzicht wilt van welke kerk welk boek precies aanvaardt, biedt een vergelijkende tabel (zoals genoemd) snel helderheid: let op kopjes voor joodse, katholieke, protestantse en verschillende oosterse canons.
- Controleer altijd of een lijst 'inclusief deuterocanonieke boeken' zegt; dat bepaalt meteen of de extra werken in het overzicht staan.
- Bij studie: raadpleeg meerdere vertalingen en commentaren, omdat toelichtingen en nummering per traditie verschillen.
Samenvattend: de Bijbelboeken vormen samen het schriftelijke fundament van joods en christelijk geloof, maar hun precieze verzameling en ordening verschillen tussen tradities. Deze verschillen zijn te verklaren door historische, liturgische en taalkundige factoren. Voor diepgaander historische en theologische uitleg kunt u het eerder genoemde artikel over de Bijbelse canon raadplegen.
