Deze tijdbalk toont de geschiedenis van het christendom vanaf het begin tot heden. Vraagtekens bij data betekenen dat de data niet exact zijn.

De westerse cultuur en de christelijke kerken gebruiken de Gregoriaanse kalender. De Gregoriaanse kalender wordt gebruikt sinds 1582, toen hij de minder nauwkeurige Juliaanse kalender verving. De Gregoriaanse kalender begon in Europa, onder het bewind van paus Gregorius XIII. De Gregoriaanse kalender wordt nu bijna overal ter wereld gebruikt (behalve voor het berekenen van de heilige dagen van andere religies).

De Gregoriaanse kalender dateert jaren voor of na de geboorte van Jezus. Jaren vóór de geboorte van Jezus hebben de initialen BC (vóór Christus) en jaren erna hebben (traditioneel) de initialen AD (anno Domini - "in het jaar van onze Heer"). Tegenwoordig wordt vaak BCE ("voor de gewone jaartelling") en CE ("gewone jaartelling") geschreven.

Het "jaar één" is het eerste jaar in "anno Domini" (de gewone jaartelling). Er is geen jaar nul. Toen de Gregoriaanse kalender werd berekend, probeerden de geleerden uit te zoeken wanneer de geboorte van Jezus precies plaatsvond. De exacte datum is niet zeker, maar de meesten zijn het erover eens dat het tussen 6 en 4 voor Christus was.


 

Kalender, jaartelling en terminologie

Enkele aanvullende toelichtingen die helpen bij het begrijpen van data in deze tijdbalk:

  • Juliaanse vs. Gregoriaanse kalender: De Juliaanse kalender (ingevoerd door Julius Caesar in 45 v.Chr.) loopt elk jaar ongeveer 11 minuten te ver op de zonnecyclus, waardoor de datum van lentes en feestdagen langzaam verschoven. Paus Gregorius XIII corrigeerde dit in 1582 door schrikkeldagen anders te regelen; door die wijziging verschoof de jaartelling in katholieke landen direct (soms werden dagen overgeslagen bij invoering). Protestantse en orthodoxe landen voerden de Gregoriaanse kalender vaak later in (bijv. Groot-Brittannië in 1752, Rusland pas in 1918).
  • BC/AD versus BCE/CE: BC (Before Christ) en AD (Anno Domini) zijn traditionele christelijke aanduidingen. BCE (Before Common Era) en CE (Common Era) zijn neutrale alternatieven met dezelfde numerieke waarden (bijv. 100 BC = 100 BCE, AD 2023 = 2023 CE).
  • Jaar nul: In de traditionele christelijke systematiek is er geen jaar nul: 1 v.Chr. wordt direct gevolgd door AD 1. Astronomische en sommige moderne historische methoden gebruiken wel een jaar 0 (gelijk aan 1 v.Chr.) om berekeningen eenvoudiger te maken — let op welke conventie gebruikt wordt.
  • Liturgische kalenders: Sommige kerken (vooral Oosters-orthodoxe kerken) gebruiken nog steeds de Juliaanse kalender voor de berekening van Kerkelijke feestdagen, waardoor feestdagen zoals Pasen of Kerst op andere data kunnen vallen dan in westerse kerken.

Belangrijke periodes en kerngebeurtenissen in het christendom (kort overzicht)

De volgende punten vormen een beknopte, doorlopende tijdlijn van de belangrijkste ontwikkelingen. Data zijn vaak benaderend en soms onderwerp van debat.

  • Ca. 4 v.Chr. – 30/33 n.Chr.: Leven, prediking, kruisiging en opstanding van Jezus van Nazareth (schattingen van geboorte en sterfte verschillen; de meeste geleerden plaatsen zijn geboorte tussen 6 en 4 v.Chr. en zijn kruisiging rond 30–33 n.Chr.).
  • Ca. 30–100 n.Chr.: Apostolische tijd: verspreiding van het christelijk geloof in het oostelijke Middellandse Zeegebied; stichting van lokale gemeenten; ontstaan van de brieven en evangelies die later het Nieuwe Testament vormen.
  • 2e–3e eeuw: Groei van de kerk, vorming van kerkstructuren, vrome schrijvers (vaders van de kerk) en perioden van vervolgingen door Romeinse keizers.
  • 313 n.Chr.: Edict van Milaan (Constantijn) legaliseert christendom binnen het Romeinse Rijk; kerk groeit snel in invloed.
  • 325 n.Chr.: Eerste Concilie van Nicea: belangrijke theologische debatten (zoals over de natuur van Christus) en vaststelling van geloofsformules.
  • 380 n.Chr.: Christendom wordt staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk (Theodosius I).
  • 5e–10e eeuw: Middeleeuwse expansie van christelijke instellingen in Europa; kerkdienst, kloosters en scholastiek; missionaire bewegingen naar Noord- en Oost-Europa.
  • 1054: Grote Schisma: definitieve scheiding tussen oosterse (orthodoxe) en westerse (rooms-katholieke) kerken, deels door geschillen over autoriteit en liturgie.
  • 11e–13e eeuw: Kruistochten, verdere institutionalisering van de kerk en theologische ontwikkeling; scholastiek (bijv. Thomas van Aquino).
  • 1517: Reformatie: Martin Luther en andere hervormers betwisten kerkelijke praktijken en doctrines; leidt tot ontstaan van protestantse kerken en langdurige religieuze en politieke spanningen in Europa.
  • 1545–1563: Concilie van Trente en Contrareformatie: hervorming binnen de Katholieke Kerk als reactie op de Reformatie.
  • 16e–20e eeuw: Wereldwijde verspreiding van het christendom door kolonisatie en missionaire activiteiten; vorming van vele denominaties en lokale christelijke tradities wereldwijd.
  • 19e–20e eeuw: Modernisering, sekularisatie in sommige westerse samenlevingen, opkomst van nieuwe christelijke bewegingen (evangelicalisme, pentecostalism) en sociaal-maatschappelijke betrokkenheid van kerken.
  • 1870 en 1962–1965: Belangrijke concilies in de Katholieke Kerk: Vaticaan I (o.a. over pauskelijke onfeilbaarheid) en Vaticaan II (heroriëntatie en modernisering van liturgie en kerkelijk leven).
  • 20e–21e eeuw: Ecumenische beweging (samenwerking tussen kerken), groei van christendom in Afrika, Azië en Latijns-Amerika, en voortdurende theologische en maatschappelijke debatten (gender, seksualiteit, wetenschap en geloof).

Opmerkingen bij dateringen en bronnen

  • Veel data in de vroege kerkgeschiedenis zijn afgeleid uit geschriften, kronieken en archeologie en hebben marge van onzekerheid.
  • Chronologie van Bijbelse gebeurtenissen hangt af van interpretaties van tekst en historische reconstructies; verschillende wetenschappelijke tradities (theologisch, historisch-kritisch, archeologisch) kunnen tot verschillende conclusies komen.
  • Voor nauwkeurige studie is het nuttig om primaire bronnen en moderne historische syntheses te raadplegen, alsmede recente archeologische bevindingen.

Als je wilt, kan ik deze tijdbalk uitbreiden met een gedetailleerde chronologische lijst per eeuw, per regionaal koninkrijk of per denominatie (rooms-katholiek, oosters-orthodox, protestants, anglicaans, enz.). Geef aan welke verdieping je prefereert.