Naaktheid: definitie, biologie, geschiedenis en culturele normen

Met zoveel manieren om over naaktheid te denken, zijn er ook veel woorden om te gebruiken. In het Engels zijn naakt en naakt vaak synoniemen voor ongekleed zijn. Er zijn echter verschillende betekenissen in verschillende contexten. Naakt komt uit het Normandisch Frans. Naakt komt uit het Angelsaksisch. Naakt zijn kan betekenen dat je niet volledig gekleed bent. Naakt betekent helemaal geen kleren aan hebben. Bij naaktheid gaat het minder om de fysieke feiten, maar meer om de sociale betekenissen. Er zijn eufemismen voor naaktheid die deze sociale betekenissen communiceren, zoals "verjaardagspak", "in het geheel" en "in de buff". Gedeeltelijke naaktheid is meestal het niet bedekken van lichaamsdelen die als seksueel worden beschouwd. Hieronder vallen de billen en de vrouwelijke borsten.

Er zijn termen voor naaktheid of gedeeltelijke naaktheid die plaatsvindt op plaatsen zonder de gebruikelijke hoeveelheid privacy. Van functionele naaktheid is sprake wanneer iemand noodzakelijkerwijs naakt is, zoals gemeenschappelijk baden of omkleden in een kleedkamer. Een soortgelijk idee wordt contextuele naaktheid genoemd, dat naaktheid alleen normaal kan zijn op een bepaalde tijd en plaats, zoals tijdens een medische behandeling.

Het naakt wordt gebruikt om te spreken over ongeklede mensen in kunstwerken. In 1956 schreef kunsthistoricus Kenneth Clark het boek "The Nude: A Study in Ideal Form" waarin hij zegt dat het naakt in de kunst mooi is, maar dat naakt zijn in het echte leven gênant is. In 1972 zei kunstenaar en kunstcriticus John Berger bijna het tegenovergestelde, namelijk dat naakt in de kunst voyeurisme is, maar dat naakt zijn in het echte leven betekent dat je je ware zelf bent.

Het verlies van bont was een van een groep aanpassingen die deel uitmaken van de menselijke evolutie. De moderne mens ontwikkelde zich in Afrika uit jager-verzamelaars in een ander terrein dan waar eerder homininen hadden geleefd. Er waren minder bomen en meer blootstelling aan de zon. Zweet dat droogt op de blote huid koelt het lichaam beter af bij de jacht op voedsel, zodat minder behaarde hominins overleefden. Omdat de hersenen veel warmte produceren, zorgde een betere koeling van het lichaam ervoor dat de hersenen groter werden. Bij de aanpassing aan het lopen en het dragen van wapens werd de mens volledig rechtop. Een andere stimulans om rechtop te lopen was dat moeders hun baby's moesten dragen, die geen vacht meer hadden om zich aan vast te klampen. Omdat de mens slimmer was en zijn handen vrij had, kon hij ook beter gereedschap maken. Rechtop zitten verminderde ook de blootstelling aan de zon, behalve aan de bovenkant van het hoofd, dat bedekt bleef met haar. Langer hoofdhaar bedekte ook de schouders. De huid werd donkerder als bescherming tegen de zon.

Mensen met een modern lichaam bestonden voor het eerst tussen 350.000 en 260.000 jaar geleden. Zij waren groot van geest, liepen rechtop, hadden een donkere huid en waren naakt. Modern menselijk gedrag, zoals kunst maken, doden begraven en kleren dragen, begon minstens 100.000 jaar later. Deze gedragingen vormden het begin van de menselijke cultuur.

Een van de vroegst bekende kunstwerken is de Venus van Willendorf, een klein beeldje van een naakte vrouw. Het gezicht van de vrouw is niet zichtbaar. De buik van de vrouw en haar borsten zijn overdreven. Het is niet bekend wat het beeldje betekende voor de mensen die het maakten, of welk belang het had.

Er zijn veel onbeantwoorde vragen over de prehistorie van naaktheid en kleding, omdat er weinig overblijft van de plantaardige en dierlijke producten die vele duizenden jaren geleden voor kleding werden gebruikt. Wat wel is gevonden zijn de stenen en botten gereedschappen en enkele van de dingen die ermee zijn gemaakt. Een voorbeeld zijn de schelpen met gaatjes om er een halsketting van te maken. Het maken van touw en een gereedschap om een klein gaatje te maken is een deel van dezelfde technologie die nodig is om kleding te maken.

Mensen migreerden uit Afrika tijdens perioden met warmer weer. Tijdens de laatste ijstijd was kleding nodig om op sommige van deze plaatsen te overleven. Nauwsluitende kleding die de warmte van het lichaam binnenhoudt, kon pas worden gemaakt toen de mensen over het benodigde gereedschap beschikten. De eerste naainaalden werden gevonden bij de resten van cro-magnonmensen die ongeveer 40.000 jaar geleden leefden.

Een andere manier om de oorsprong van kleding te dateren is gebaseerd op het genetische verschil tussen menselijke hoofdluizen en de luizen die in kleding leven. Uit een studie blijkt dat het gewoonlijk dragen van kleding tussen 83.000 en 170.000 jaar geleden kan zijn begonnen. Dit zou kunnen betekenen dat het gebruik van kleding begon voordat de mens uit Afrika wegtrok.

Kleding is voor de mens de gebruikelijke bedekking geworden, maar niet voor iedereen op elk moment. In de prehistorie werden kleren alleen gedragen bij kouder weer. Mensen die in tropische gebieden verbleven, bleven meestal naakt, en de jager-verzamelaars van vandaag doen hetzelfde.

Voordat er kleding was, versierden de mensen hun lichaam met sieraden, littekens, tatoeages en lichaamsbeschildering. Verschillende versieringen en kleding toonden zowel individualiteit als groepslidmaatschap. Meer en betere kleding en ornamenten werden gedragen door mensen in hogere posities in de samenleving. Gedurende vele duizenden jaren leefden mensen in stammen van ongeveer 150 personen. Ze ontmoetten zelden vreemden. Toen de bevolking groeide, kwamen mensen in contact met grotere groepen. Zij ontmoetten anderen die zij niet kenden. Het verschil tussen privé en openbare ruimte begon. Kleding en versieringen die in de openbare ruimte werden gedragen, werden belangrijk om anderen te laten zien wie zij waren en wat hun plaats in de samenleving was. In de privé-ruimte, waar alleen anderen die zij kenden kwamen, droegen mensen geen kleding als dat niet nodig was. Ze baden, sliepen en werkten samen naakt.

Aan het einde van de prehistorie, tussen 7 en 9 duizend jaar geleden, begonnen mensen zich op één plaats te vestigen in plaats van nomadisch te zijn, waardoor de eerste beschavingen ontstonden. Naarmate de beschavingen groter werden, werd kleding belangrijker om de sociale positie te tonen. Een Romeins burger droeg in het openbaar een toga, maar was naakt in de openbare baden. Zich niet correct kleden was misschien sociaal ongemakkelijk, maar niet beschamend. Het geloof dat iedereen zich schaamt voor naaktheid en seks wordt alleen aangehangen door leden van de Abrahamitische godsdiensten: jodendom, christendom en islam.

Vroege beschavingen waardeerden het naakte lichaam. Velen maakten afbeeldingen van hun godheden als perfecte mensen zonder kleding. In de oude Griekse mythologie heersten weliswaar mannelijke goden, maar waren godinnen de bron van het leven. Gaia was de moeder van de titaan Prometheus die de mens uit modder schiep, en de godin Athena blies leven in zijn schepping. Het scheppingsverhaal van de Abrahamitische godsdiensten begint met naaktheid als onschuld die met kennis van goed en kwaad overgaat in schaamte. In de huidige westerse culturen, met zowel de Griekse als de Abrahamitische geschiedenis, wordt naaktheid door sommigen als beschamend beschouwd, maar door anderen als natuurlijk, onschuldig en mooi.

In de vroegste beschavingen met een warm klimaat waren alleen mensen met een hoge sociale positie altijd gekleed in het openbaar. De gemiddelde persoon in Mesopotamië en het oude Egypte bezat een enkel stuk stof dat werd omwikkeld of vastgebonden om de geslachtsdelen te bedekken. Zowel mannen als vrouwen waren blootshoofds en blootsvoets. Herders, vissers en anderen werkten naakt. Laaggeplaatsten en slaven hadden soms geen kleren aan. Kinderen waren naakt tot hun twaalfde. Pas in het Nieuwe Rijk van Egypte droegen vrouwen uit de hogere klasse jurken en versieringen die hun borsten bedekten. Deze latere kleding wordt vaak getoond in films en op televisie als representatief voor het oude Egypte in alle perioden.

Velen denken dat de oude Grieken vaak naakt waren, maar openbare naaktheid was alleen voor religieuze evenementen. Het bekendst zijn de oude Olympische Spelen, waar de mannelijke atleten naakt waren. Pas in de 5e eeuw voor Christus waren ook Spartaanse vrouwen naakt voor de sport.

In verhalen die al in de vierde eeuw voor Christus in China werden geschreven, was naaktheid een belediging voor de menselijke waardigheid. De overtuiging was dat "menselijkheid" in de Chinese samenleving wordt verdiend door correct gedrag.

Kolonialisme en racisme begonnen toen christenen en moslims vaker in contact kwamen met inheemse volkeren in de tropen. In zijn dagboeken schrijft Christoffel Columbus dat het volk van Guanahaní op de Bahama's volledig naakt en zachtaardig was. Hij dacht ook dat ze minder dan volledig menselijk waren, en uitgebuit konden worden. Dit leidde tot het stereotype van de "naakte wilde".

Aanvankelijk had de islam weinig invloed buiten de grote steden. In andere gebieden bleef het heidendom bestaan. Op reis in Mali in de jaren 1350 was de moslimreiziger Ibn Battuta geschokt door de openbare naaktheid van vrouwelijke slavinnen en bedienden aan het hof van de sultans.

Europese ontdekkingsreizigers in de 17e eeuw zagen het gebrek aan kleding dat zij aantroffen in Afrika en Oceanië als een teken van een lagere natuur. Hoewel zij de naaktheid van Griekse beelden bewonderden, gaf de naaktheid van de inheemse bevolking hun een superieur gevoel. Kolonisten waardeerden naaktheid in de kunst, maar dachten dat naaktheid in het dagelijks leven een bewijs was van raciale inferioriteit. Afbeeldingen van naakte wilden deden in de 18e eeuw hun intrede in de Europese volkscultuur via verhalen over tropische eilanden. Europeanen concentreerden zich op afbeeldingen van vrouwen op eilanden in de Stille Oceaan met blote borsten.

Niet-westerse volkeren in die periode waren alleen naar westerse maatstaven naakt, de geslachtsdelen en soms het hele onderlichaam van volwassenen waren meestal bedekt. Maar bij gebrek aan het idee van schaamte kon de kleding in het openbaar worden uitgetrokken voor nuttige of symbolische doeleinden. Kinderen en soms vrouwen tot het huwelijk konden naakt zijn omdat zij "niets te verbergen" hadden. Inheemse volkeren van Noord-Amerika dachten ook niet beschaamd over seksualiteit of naaktheid. Europese kolonisten werden zich ervan bewust dat de inheemse bevolking voorhuwelijkse en buitenechtelijke seks, homoseksualiteit en travestie als normaal beschouwde. Dit bevorderde hun inspanningen om de inheemsen tot het christendom te bekeren. Het denken over anderen als minder dan menselijk kon echter worden gebruikt om verovering en verwijdering te rechtvaardigen.

Genderverschillen in naaktheid komen al voor vanaf het begin van de geschiedenis. In de eerste beschavingen waren mannelijke goden en helden naakt. Vrouwelijke godheden en godinnen waren naakt of gekleed, afhankelijk van de religieuze betekenis die zij vertegenwoordigden. In de oude Griekse kunst en in het leven werd het mannelijk naakt gevierd als in geen andere samenleving. Mannelijk atletisch naakt stond voor vrijheid, mannelijkheid, privileges en lichamelijke deugden. In de latere Hellenistische periode verschenen naakte vrouwen op vazen tijdens passieve activiteiten, zoals baden. Met het begin van de christelijke jaartelling werden vrouwenlichamen een bedreiging voor beschaafd gedrag die bedekt moesten worden. Mannelijke naaktheid was van minder belang, en kon nodig zijn voor zware arbeid.

Vrouwelijk naakt

Met de aanname van vrouwelijke bescheidenheid wordt meer van het vrouwelijke lichaam bedekt dan het mannelijke. Het is echter pas in de moderne tijd dat naaktheid ook de vrouwelijke borsten omvat. Borsten werden als eerste gedacht voor het voeden van kinderen, en stonden in veel culturen symbool voor liefdevolle vriendelijkheid. Pas in de 17e eeuw moesten vrouwen in Europa in het openbaar hun borsten bedekken.

Vrouwen die in het openbaar borstvoeding geven is in veel landen de norm en wordt beschermd als wettelijk recht. In andere landen is het verboden. In westerse culturen waar borstvoeding in het openbaar ongeregeld of legaal is, doen moeders dit misschien niet omdat andere mensen bezwaar kunnen maken. Kort na zijn ambtsaanvaarding steunde paus Franciscus het recht van vrouwen om borstvoeding te geven in de kerk.

Mannelijk naakt

In westerse landen was naaktheid tot de laatste decennia van de 20e eeuw de norm bij veel activiteiten die alleen voor mannen waren bestemd. Het werd als onmannelijk beschouwd om dat niet te doen. Dit volgde op een lange geschiedenis waarin arme mannen en jongens uit de arbeidersklasse hun kleren uittrokken om te gaan zwemmen in een rivier, vijver of meer. Vrouwen en meisjes zwommen niet of waren gekleed omdat men dacht dat zij bescheidener waren dan mannen. Toen ze in de jaren 1890 voor het eerst werden gebouwd, zwommen mannen en jongens naakt in overdekte zwembaden. Zwemmers moesten ook volledig naakt douchen met zeep voordat ze het zwembad ingingen. Tijdens de wekelijkse zwemuren voor vrouwen waren badpakken in één stuk toegestaan, die soms door de instelling werden verstrekt om de reinheid te waarborgen; er werden ook handdoeken verstrekt. In de jaren 1960 werden er dagen toegevoegd waarop alleen vrouwen mochten zwemmen. Enkele van de eerste overdekte zwembaden werden gebouwd door de YMCA, met mannelijke naaktheid als vereiste.

Tegelijkertijd was het gedrag op openbare stranden waar vrouwen en mannen samen waren heel anders. Van 1860 tot 1937 droegen mannen in de VS en het VK badpakken die de borst bedekten op plaatsen waar vrouwen aanwezig waren.

Elke cultuur, of levenswijze van een groep mensen is uniek. Er zijn echter dingen die door alle mensen worden gedeeld, maar op verschillende manieren. Antropologie bestudeert verschillende culturen naast elkaar en laat zien wat ze gemeen hebben en hoe ze verschillen. Deze gemeenschappelijke dingen en hun verschillen zijn de dimensies van cultuur. Een voorbeeld is de waarde die wordt gehecht aan individuen of groepen. Sommige culturen hechten veel waarde aan individualiteit, terwijl andere culturen veel waarde hechten aan gemeenschap. Dit is de culturele dimensie van individualisme en collectivisme. Culturen bevinden zich gewoonlijk ergens tussen de twee uiteinden van een dimensie.

Bij het nadenken over naaktheid is een belangrijke dimensie van cultuur het privé-publiek en het gedrag dat in beide normaal is.

• In sommige culturen betekent privé dat je helemaal alleen bent, dat je persoonlijke ruimte definieert. In andere culturen omvat privacy ook familie en bepaalde anderen.
• Semi-privé omvat mensen die minder bekend, maar vertrouwd zijn en de sociale ruimte bepalen.
• Openbaar zijn omvat iedereen. De betekenis van de openbare ruimte veranderde naarmate de steden groeiden.

Mensen dragen op privéplekken andere kleding dan in het openbaar. Halfnaaktheid kan nodig zijn, zoals bij het omkleden of douchen na het werk of het sporten. Gebruikelijk gedrag wanneer men naakt is met anderen omvat respect voor de persoonlijke ruimte en de scheiding van de geslachten. In de 21e eeuw is deze alledaagse, niet-seksuele naaktheid ongemakkelijk geworden. Veranderende ideeën over geslacht en seksualiteit bedreigen het idee om de geslachten te scheiden. Digitale fotografie bedreigt het privé houden van elk gedrag. Tegelijkertijd bevatten moderne media meer beelden van geseksualiseerd naakt. Er zijn minder manieren om te leren dat naaktheid niet altijd seksueel is. Er zijn minder plaatsen om gewone mensen naakt te zien en te leren wat normaal is.

Privé-naaktheid

Mensen variëren in hun comfort met privé-naaktheid. Uit een onderzoek uit 2018 in de VS bleek dat 65% van de millennials naakt sliep. Negenendertig procent van de babyboomers sliep naakt. In een Britse enquête uit 2014 voelde 51% van de mannen en 31% van de vrouwen zich comfortabel naakt. 26% van de mannen en 17% van de vrouwen liep naakt door het huis als er niemand anders thuis was.

Lichaamsbeeld zijn de gedachten en gevoelens die iemand heeft over zijn eigen lichaam. In westerse culturen willen vrouwen vaak slanker zijn, mannen gespierder. In niet-westerse culturen heeft lichaamsbeeld een andere betekenis. In sommige samenlevingen zien mensen zichzelf als deel van een groep, niet als individu. Waar voldoende eten een probleem is, wordt dunner worden gezien als ongezond. De verwesterlijking van culturen heeft geleid tot een wereldwijde toename van ontevredenheid over het lichaam.

Naturisten beweren al lang dat sociale naaktheid leidt tot een beter lichaamsbeeld. Naturisme is niet vaak objectief onderzocht, maar psycholoog Keon West van Goldsmiths, Universiteit van Londen ontdekte dat sociale naaktheid de lichaamsangst vermindert en het welzijn verhoogt. Mensen met een slecht lichaamsbeeld verbeterden na een sociale naaktactiviteit.

Familienaakt

In onderzoek van Gordon en Schroeder werden veel verschillen in ouderlijk naakt gevonden van gezin tot gezin. Volgens hen "is er niets (...) mis met baden met kinderen of anderszins naakt voor hen verschijnen". Badtijd kan voor ouders een kans zijn om kinderen te leren over hun lichaam en dat van anderen. Zij zeggen dat kinderen rond hun vijfde of zesde levensjaar bescheiden beginnen te worden, en raden aan gevoelig te zijn voor de wensen van hun kinderen. Barbara Bonner raadt naaktheid in huis af als kinderen problematisch seksueel gedrag vertonen. In 1995 vond Paul Okami niets negatiefs in ouderlijk naakt. Drie jaar later ontdekte zijn team dat het naakt zien van ouders positieve effecten had, vooral voor jongens.

Semi-privé naaktheid

De meeste plaatsen waar mensen naakt zijn met anderen zijn semi-privé. De toegang is meestal beperkt naar geslacht (alleen mannen of vrouwen), leeftijd (zoals in scholen) of andere factoren. De meeste plaatsen waar naturisme wordt beoefend zijn semi-privé, beperkt door lidmaatschap of toegangsprijs. Er zijn zowel geschreven regels als informele verwachtingen die moeten worden nageleefd. Wanneer een hele samenleving het naturisme begrijpt, zoals in Duitsland, worden de voor kleding geschikte plaatsen in de openbare ruimte semi-privé.

Op plaatsen die zo geïsoleerd zijn dat er weinig kans is om gezien te worden, is het veilig om naakt te zijn. Dit omvat "skinny dipping" in elk waterlichaam en wandelen in het wild. In de Verenigde Staten is er geen federale (nationale) wet tegen naaktheid in nationale parken. Wanneer locaties een probleem worden, zijn er nieuwe wetten aangenomen.

Kindernaaktheid

Tot voor kort dacht men dat kinderen geen seksuele gevoelens hadden, en dat de naaktheid van kinderen onschuldig was.

Zeer jonge kinderen willen naakt zijn, niet alleen thuis, maar waar anderen het kunnen zien. Ze raken hun eigen lichaam aan en kijken naar de lichamen van anderen. Dit hoort bij het opgroeien, met normaal gedrag op elke leeftijd. Ouders en verzorgers moeten deze veranderingen als normaal beschouwen om grenzen te stellen aan het gedrag zonder schaamte aan te leren. Tekenen van problemen zijn kinderen van zeer verschillende leeftijd die elkaar raken. Kinderen moeten leren dat het nooit goed is als een oudere persoon bepaalde lichaamsdelen aanraakt. Uit een onderzoek uit 2018 naar Deense kinderopvang bleek dat er onenigheid bestaat tussen verzorgers die normale naaktheid bij kinderen willen blijven toestaan en beheerders die zich zorgen beginnen te maken over beschuldigingen van seksueel misbruik.

Het is normaal dat kinderen thuis naakt zijn, ook buitenshuis, als er bezoek is. Ouders die hier niets verkeerds in zien, kunnen dit toestaan en accepteren dat de meeste kinderen bescheidener worden naarmate hun puberteit nadert. In de Verenigde Staten kunnen andere volwassenen dit niet goedkeuren, wat problemen oplevert. Problemen zijn bijvoorbeeld dat de speelkameraadjes van het naakte kind ook hun kleren uittrekken, wat de andere ouders misschien niet willen.

In Noord-Europa spelen kinderen naakt buiten in openbare parken en fonteinen. Reisschrijver Rick Steves schrijft: "Als de zon schijnt, zitten de Scandinavische parken vol. ...Amerikaanse bezoekers zullen veel naaktheid zien - topless vrouwen en naakte kinderen." In Afrika ten zuiden van de Sahara is het normaal dat jongens en meisjes op het platteland tot hun puberteit naakt met elkaar spelen.

Het standpunt van naturisten is dat kinderen "nudisten in hart en nieren" zijn en dat naturisme de gezondste omgeving biedt om op te groeien. De moderne psychologie is het erover eens dat kinderen baat hebben bij een open omgeving waar de lichamen van anderen van hun eigen leeftijd van beide geslachten geen mysterie zijn. Er is echter minder overeenstemming over kinderen en andere volwassenen dan ouders die samen naakt zijn.

Tot in de jaren negentig stonden openbare zwembaden zoals de YMCA in de Verenigde Staten toe dat ouders jonge kinderen meenamen naar de kleedkamers. De kinderen konden volwassenen en andere kinderen van beide geslachten naakt zien. Er was soms geen specifieke leeftijdsgrens voor de kinderen, maar op sommige plaatsen tot 6 jaar. Kort daarna werden de regels veranderd en werden alleen kleedkamers voor personen van hetzelfde geslacht toegestaan. Tegenwoordig zijn er op sommige plaatsen familiekleedkamers bijgekomen.

Mannelijk naakt in zwemles

In de Verenigde Staten was mannelijke naaktheid verplicht toen aan het eind van de 19e eeuw de eerste overdekte zwembaden werden gebouwd. Sommige werden gebouwd door stadsbesturen, andere door de YMCA. In de 20e eeuw begonnen scholen zwembaden te bouwen. Jongens en meisjes hadden aparte klassen, dus de jongens zwommen naakt terwijl de meisjes meestal een pak droegen. Mannelijk naakt was landelijk vanwege regels van volksgezondheidsorganisaties. De reinheid van het zwembadwater werd als reden opgegeven. Vrouwenpakken waren gemaakt van katoen, dat gekookt kon worden om ziektekiemen te doden. Mannenpakken werden gemaakt van wol, dat zou krimpen als het gekookt werd. In de beginjaren werd ook als reden opgegeven dat vezels van wollen pakken de filters van zwembaden verstopten. Badpakken waren alleen toegestaan voor openbare wedstrijden. Jonge jongens mochten naakt deelnemen aan openbare wedstrijden. Geklede meisjes of vrouwen woonden soms de trainingen van jongensteams bij. Vrouwen coachten soms jongensteams. Mannelijk naakt bleef bestaan tot gemengde klassen werden toegestaan, en eindigde in de VS toen de gelijkheid van mannen en vrouwen werd vastgelegd in titel IX van de Education Amendments van 1972. In de 21e eeuw is openbaar mannelijk naaktzwemmen grotendeels vergeten, of wordt ontkend dat het ooit heeft bestaan.

Gemeenschappelijk baden

Baden staat bekend om zijn voordelen voor de gezondheid en het welzijn. Veel samenlevingen baden ook om zich te zuiveren voor of na andere activiteiten. Naakt baden in natuurlijke warmwaterbronnen, stoomcabines en zweethutten bestaat al sinds het stenen tijdperk en komt wereldwijd voor. Openbare baden zijn niet altijd "toegankelijk voor het grote publiek". Er zijn kosten aan verbonden, en er gelden regels die men begrijpt voordat men er binnengaat. Vaak is er een scheiding per geslacht, maar niet altijd. In Japan, Finland en Duitsland is baden voor gemengd geslacht of naakt gebruik van een sauna een sociale activiteit. Het Japanse idee van hadaka no tsukiai, oftewel samen naakt tijd doorbrengen, betekent dat klasgenoten, teamgenoten, collega's, families of buren samen naakt tijd doorbrengen voor sociale binding. Meestal gebeurt dit tijdens het baden in een badhuis of onsen. Naarmate de 21e eeuw vordert, zijn minder badhuizen in Japan van gemengd geslacht. Zuid-Koreaanse badhuizen (Jjimjilbang) zijn altijd gescheiden geweest, maar naaktheid is verplicht. Hoewel er plaatselijke verschillen kunnen zijn, wordt in de Verenigde Staten algemeen aangenomen dat naaktheid in openbare sauna's niet is toegestaan. Dit geldt ook voor het dragen van een handdoek. In plaats daarvan gaan de regels alleen over wat u moet dragen, badkleding of losse kleding. Dit geldt ook al bevinden de meeste sauna's in de VS zich in de ruimtes voor alleenstaanden.

Tot voor kort werd in westerse culturen verwacht of geëist dat men na het sporten met anderen van hetzelfde geslacht doucht. In de 21e eeuw vermijden studenten in de VS en het VK het douchen met hun klasgenoten. Kleedkamers in Amerikaanse fitnessclubs installeren privé douches en kleedkamers voor millennials.

Openbare naaktheid

In verschillende provincies en gemeenten is openbaar naakt een kwestie van algemeen begrip van correct gedrag. Vaker zijn verbodsbepalingen betreffende het blootstellen van het lichaam in de wet opgenomen. Het basisverbod is een verbod op het blootstellen van de geslachtsdelen in het openbaar, behalve wanneer dat specifiek is toegestaan. De overtreding wordt vaak onfatsoenlijke blootstelling of openbare onfatsoenlijkheid genoemd. Openbare blootstelling van borsten, of specifiek de tepels, wordt vaak opgenomen in de wettelijke definitie. De meeste overtredingen worden als minder ernstig beschouwd, maar kunnen ernstige misdrijven zijn wanneer het de bedoeling is de persoon die de naaktheid bekijkt, leed of schade te berokkenen. Ernstige misdrijven worden verondersteld wanneer het doelwit van de blootstelling een kind is. Opzet is moeilijk vast te stellen, maar wordt verondersteld wanneer een enkele persoon plotseling zijn geslachtsdelen blootstelt aan vreemden op een openbare plaats. Dit wordt vaak "flitsen" genoemd. Dit kan een teken zijn van exhibitionisme, een psychische stoornis die wordt gekenmerkt door gevoelens van plezier in het zich blootgeven.

Sommige provincies staan naaktheid voor recreatie toe. Mensen zwemmen naakt op "kleding optionele" stranden. Vaak zijn de stranden openbaar eigendom van de lokale of nationale overheid. In de Verenigde Staten en Canada is dit niet zo gebruikelijk als in Europa. Er zijn andere vormen van naaktrecreatie. Er zijn enkele naaktfietstochten en naaktwandelingen. Naakt wandelen in de Alpen is populair bij Duitse toeristen. In 2009 stemde Appenzell Innerrhoden, een klein Zwitsers kanton, voor een verbod op naaktwandelen en legde een boete op.

Naaktheid in het openbaar kan ook worden toegestaan, afhankelijk van de openheid van een samenleving voor individuele expressie. Uitzonderingen zijn beperkt tot specifieke tijden, plaatsen of andere factoren. Naaktheid als onderdeel van artistieke prestaties, politiek protest of evenementen zoals carnaval kunnen hun eigen regels hebben.

Het kortstondig openlijk tonen van lichaamsdelen als een vorm van expressie heeft een lange geschiedenis. Naakt door een openbare ruimte rennen wordt "streaking" genoemd. Streaking was populair in de jaren 1970, en is een traditie geworden op enkele universiteitsevenementen. Het blootstellen van de billen of het "moonen" van een vijand voor de strijd werd vastgelegd in het oude Rome.

Naturisme

Naturisme (of nudisme) is een culturele en politieke beweging die aan het eind van de 19e eeuw is ontstaan. Aanhangers van deze beweging vinden dat naaktheid, zowel in het openbaar als privé, veel voordelen heeft. Sommige naturistische activisten streven ernaar openbare recreatiegebieden open te stellen voor naaktheid. Andere groepen beoefenen naturisme op campings of vakantieoorden in particulier bezit. Privéterreinen laten misschien alleen bepaalde mensen toe. Het is gebruikelijk om alleen gezinnen toe te laten, wat een veilige omgeving voor kinderen oplevert.

De Internationale Naturisten Federatie (INF) heeft leden in veertig landen. De INF-definitie van naturisme luidt: "Naturisme is een manier van leven in harmonie met de natuur, gekenmerkt door de beoefening van gemeenschappelijke naaktheid met de bedoeling zelfrespect, respect voor anderen en voor het milieu aan te moedigen". Deze definitie is sinds de start van het INF in 1974 in grote lijnen hetzelfde gebleven.

Naaktheid als protest

Sommige mensen gebruiken naaktheid als een vorm van direct protest, of om aandacht te trekken voor een zaak die niets met naaktheid te maken heeft.

In de Verenigde Staten is een direct protest geweest van vrouwen die hetzelfde recht op ontbloot bovenlijf willen als mannen. Voorstanders noemen dit "topfreedom" in plaats van topless zijn. In een paar lokale gevallen is dit gelukt om wetten te veranderen zodat topfree zonnen wordt toegestaan als niet-seksueel, maar het is niet gelukt om volledige gelijkheid met mannen te bereiken.

Toen de stad San Francisco in Californië naaktheid verbood nadat het jarenlang was toegestaan, waren er naaktdemonstranten.

People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) had een protest voor dierenrechten, "I'd rather go naked than wear fur.", dat zo effectief was in het verminderen van het gebruik van bont in de mode dat het na 30 jaar stopte en de overwinning uitriep. Eerst waren er naakte mensen die protesteerden voor kledingwinkels, maar dat veranderde in advertenties van beroemde mensen. De groep Femen demonstreert topless om aandacht te vragen voor een aantal feministische kwesties. De World Naked Bike Rides worden jaarlijks in vele steden in de wereld gehouden om te protesteren tegen de afhankelijkheid van auto's en fossiele brandstoffen.

Naaktheid als straf

In elke cultuur waar naakt zijn beschamend is, kan het ontnemen van kleding worden gebruikt als straf of marteling. Een voorbeeld hiervan was de invasie van Irak in 2003 door de Verenigde Staten en hun bondgenoten. Leden van de Amerikaanse legerreserve martelden gevangenen in Abu Ghraib. Er werden foto's verspreid waarop gevangenen naakt en in vernederende houdingen te zien waren.

Culturele verschillen zijn gebaseerd op aangeleerde reacties die onder het bewustzijnsniveau werken. Emoties over naakt zijn of anderen naakt zien zijn één reeks reacties. Mensen uit een andere cultuur denken alleen in termen van hun eigen cultuur, en vinden het moeilijk om een andere manier van denken te begrijpen. Dit geldt niet alleen voor verre culturen, maar ook voor culturen die veel gemeen hebben. Amerikanen definiëren privacy in termen van visuele ruimte. Privé, of persoonlijke ruimte betekent dat je niet door anderen wordt gezien. Amerikanen vinden dat iedereen die naakt is en gezien kan worden, "geen redelijke verwachting van privacy" heeft. Amerikanen denken dat naakt gezien worden door een raam van hun eigen huis "openbare onfatsoenlijkheid" is, waartegen gerechtelijke stappen kunnen worden ondernomen. Voor Europeanen wordt privacy gedefinieerd door een persoonlijk gevoel van waardigheid dat elk individu met zich meedraagt. Europeanen kunnen deze waardigheid en de bijbehorende privacy behouden terwijl ze naakt op een druk strand liggen.

Tussen westerse en niet-westerse culturen zijn de verschillen groter. Veel leden van westerse samenlevingen denken dat alle mensen zich schamen als ze naakt zijn, of dat zouden moeten doen. Het ongegeneerde gedrag van kinderen en inheemse volkeren toont aan dat schaamte is aangeleerd. Leven in een klimaat dat perfect geschikt is voor mensen betekent opgroeien met weinig of geen kleren, waardoor ze leren dat ze zich nergens voor hoeven te schamen. Volwassenen in deze samenlevingen kleden zich, maar zijn naakt wanneer dat voor hen zinvol is. Het kolonialisme gaat op andere manieren door. Religieuze mensen proberen andere culturen te veranderen om volgens westerse overtuigingen te leven. Andere westerse reizigers bezoeken tropische landen om mensen te zien leven op wat zij beschouwen als eenvoudige manieren uit het verleden.

In landen die de islamitische wet volgen, wordt bescheidenheid (Hijab) geëist. Er zijn vijf scholen van de islamitische wet. Volgens de minst strenge moeten vrouwen in het openbaar hun lichaam bedekken, behalve hun handen en gezicht. De kleding moet ook los en stevig zijn en niets van het lichaam laten zien. De overtuiging is dat mannen hun seksuele gedachten niet kunnen bedwingen bij het zien van enig deel van het lichaam van een vrouw. De zedelijkheidsregels gelden ook voor mannen, maar zij hoeven zich slechts te bedekken van de navel tot de knieën. Doet men dat niet, dan wordt daar slecht over gedacht, maar het is geen misdaad. In sommige Arabische landen dragen vrouwen de Niqāb, die ook het gezicht bedekt en alleen een spleet voor de ogen overlaat. De burqa, die vooral in Afghanistan wordt gedragen, voegt een scherm toe over de spleet, waardoor de ogen worden verborgen. De volledige bedekking is gebaseerd op het geloof dat vrouwen zich in het openbaar helemaal niet mogen vertonen. Moslimvrouwen die tegen deze regels ingaan, kunnen in de gevangenis belanden. Westerse landen mogen islamitische kleding niet toestaan op openbare plaatsen waar iedereen zijn gezicht moet laten zien. Er bestaat ook angst dat kleding die volledig bedekt is door mannen wordt gedragen en gebruikt om wapens te verbergen. Sommige christenen hebben kledingvoorschriften die dicht bij de islam liggen, maar jurken hoeven slechts tot onder de knieën te reiken.

Afrika

De culturen en volkeren van Afrika worden door de Sahara verdeeld tussen noord en zuid. De mensheid is ontstaan in zuidelijk Afrika.

Noord-Afrika bestaat voornamelijk uit woestijn, heet en droog. De inheemse kleding is lichte, losse stof die het hele lichaam bedekt en beschermt tegen de zon en het opwaaiende zand, maar een verkoelend briesje toelaat. Deze kledingstijl is al duizenden jaren niet veranderd. De meeste volkeren in de regio zijn moslim. De kledingstijl komt ook overeen met de islamitische regels inzake bescheidenheid.

Afrika bezuiden de Sahara is gevarieerder qua klimaat. De huidige kleding is sterk beïnvloed door het kolonialisme, zowel christelijk als islamitisch. Islamitische landen in het zuiden, Somalië, Djibouti, de Comoren en Mauritanië houden zich aan de regels van bescheidenheid.

Het kleden van Afrikanen in Europese kleding om hun naaktheid te bedekken was onderdeel van de bekering tot het christendom. In christelijke landen is Europese kleding tegenwoordig normaal in de steden. Inheemse stijlen zijn aangepast aan westerse bescheidenheid, vooral voor vrouwen.

Op het platteland blijven sommige stammen volgens de traditie naakt. Sommige stammen keren voor bepaalde evenementen terug naar prekoloniale kleding. In bepaalde Togolese stamgebieden is het gebruikelijk dat grote families bij bepaalde festiviteiten helemaal geen kleding dragen. Anderen dragen geen kleding onder het middel. Dit maakt het voor jonge mannen mogelijk om vrouwen en meisjes te zien met wie zij zouden kunnen trouwen. Stokvechttoernooien zijn hiervoor zeer populair. De Oegandese Kavirondo-stammen zijn een mix van Bantoe- en Nilotische immigranten. Traditioneel gingen zij meestal naakt rond. Na verloop van tijd begonnen de mannen kleding te dragen die lijkt op die van mannen in de westerse cultuur.

Azië

In een groot deel van Azië bedekt de traditionele kleding evenveel van het lichaam als in Europa. De emotie die wordt gevoeld bij ongepaste kleding is echter sociale verlegenheid, geen schaamte over seks.

De gemengde badcultuur van Japan wordt niet beschouwd als openbaar naakt, maar als privé in de context van een gemeenschappelijke cultuur. In wereldwijde onderzoeken naar de kans dat mensen naakt op een strand liggen, staat Japan met 4% op de laagste plaats. Tijdens het Meiji-tijdperk (1868-1912) waren er pogingen geweest om de normale Japanse naaktheid af te schaffen omdat de leiders bezorgd waren over de internationale reputatie van Japan. Hoewel vaak genegeerd, had de wet tegen openbare ontkleding tot gevolg dat het lichaam werd geseksualiseerd waar het niet erotisch was.

In India verwerpen sommige leden van de hindoeïstische en jain-religies alle wereldse bezittingen, inclusief kleding.

Europa

Europese geschiedenis

Duizend jaar na de val van het Romeinse Rijk werd het juiste gedrag in Europa bepaald door de katholieke kerk. De kerk keurde seksueel gedrag buiten het huwelijk af, maar was toleranter tegenover naaktheid dan andere Abrahamitische godsdiensten. Seksuele scheiding werd verwacht, maar was niet verplicht. Iedereen behalve de hogere klassen leefde in kleine ruimtes en had meer tolerantie voor functionele naaktheid, slapen en baden zonder privacy. Tot in de Karolingische tijd werden christenen naakt gedoopt om te laten zien dat zij zonder zonde opkwamen. Kleine groepen christenen hielden naakt erediensten om de onschuld van de mens voor de zondeval terug te winnen.

Het naakt was een onderwerp van Europese kunst sinds de oude Grieken, wat zich voortzette in de Romeinse tijd. Met de opkomst van het christendom verdween naaktheid tijdens de Middeleeuwen bijna uit de kunst, met uitzondering van Bijbelse verhalen zoals Adam en Eva. Symbolische naaktheid in de beeldende kunst nam toe in de Renaissance met schilderijen en beeldhouwwerk gebaseerd op klassieke mythologie en Bijbelse scènes. De herontdekking van de oude Griekse cultuur deed de tegenstrijdige opvattingen over naaktheid als goed of slecht toenemen.

Het waren de leiders van de Protestantse Reformatie die vonden dat naaktheid op zich zondig was als verleiding tot seksueel gedrag. Naaktkunst uit de Renaissance werd vernietigd, of de geslachtsdelen werden bedekt.

Modern Europa

De culturele scheiding tussen Noord- en Zuid-Europa is terug te voeren op de sauna. Verschillende methoden om het lichaam te reinigen door natte of droge warmte (waardoor zweten ontstaat) komen wereldwijd voor. In Finland heeft bijna iedereen toegang tot een sauna. Het delen van een sauna met anderen van alle geslachten en leeftijden verruimt de definitie van privé-naaktheid. Gemeenschappelijk baden verbreekt het verband tussen naaktheid en seksuele activiteit, dat in andere culturen wordt verondersteld. In plaats daarvan ligt bescheidenheid in gedrag, zoals niet staren, in plaats van in kleding.

In het Verenigd Koninkrijk kan naaktheid worden toegestaan als er geen seksuele vertoning is die bedoeld is om de kijker te verontrusten of het publiek te storen.

Zuid-Europa ziet naaktheid anders dan het noorden. De katholieke opvattingen hebben de klassieke Griekse en Romeinse geschiedenis niet geëlimineerd. De mediterrane stranden waren de eerste die de bikini en al snel de topless mode invoerden. Badpakken voor mannen zijn ook minimaal. Naaktstranden volgden ook, maar met een andere houding dan in het noorden. Seksualiteit wordt minder onderdrukt, een deel van het genot van naakt zijn. Kleding optionele recreatie is minder wijdverbreid dan in Noord-Europa.

In de moderne Europese kunst werd het naakt een symbool waarmee alle delen van de menselijke conditie konden worden uitgedrukt. De afbeeldingen van naakte vrouwen die honderden jaren lang door mannelijke kunstenaars zijn gemaakt, worden door veel feministen gezien als vernederend voor vrouwen.

Noord-Amerika

Naaktheid in Canada

Officieel is openbare naaktheid wanordelijk gedrag zonder een "wettig excuus". Er is echter een andere wet die bepaalt dat naaktheid alleen kan worden aangeklaagd met toestemming van de procureur-generaal. Het resultaat is dat naaktheid op zichzelf zelden wordt aangeklaagd, alleen wanneer er een andere overtreding in het spel is. Er is ook de context; naaktheid op een festival bijvoorbeeld is niet hetzelfde als in gewone omstandigheden. In Ontario en British Columbia is het recht van vrouwen om vrij van topjes te zijn vastgelegd.

Naaktheid in Mexico

Er is één kledingvrij strand in Mexico, Playa Zipolite in Oaxaca.

Naaktheid in de Verenigde Staten

In Amerika is de afkeuring van naaktheid het grootst van alle westerse culturen, en de weerstand om het als niet-seksueel te zien. Duitse immigranten brachten in de jaren 1930 naturisme naar de VS, maar het bleef beperkt tot "nudistenkampen" en werd niet algemeen aanvaard. Finse immigranten brachten de sauna en gemengde naaktheid naar sommige landelijke gebieden, maar dit werd gesegregeerd naar geslacht.

Tijdens de "tegencultuur" van de jaren 1960-70 was naaktheid meer aanvaardbaar. Openbare naaktheid werd onderdeel van muziekevenementen zoals het Woodstock Festival en politieke evenementen zoals protesten tegen de oorlog in Vietnam. Er waren veel onofficieel geklede plaatsen om te zwemmen, maar weinig legale zoals in Europa. In de meer conservatieve 21e eeuw verbieden veel zwemgelegenheden opnieuw naaktheid.

Oceanië

Oceanië, dat Australië, Nieuw-Zeeland en alle eilanden in de Stille Oceaan omvat, heeft zowel een Europese koloniale cultuur als talrijke inheemse volkeren. Net als in andere tropische klimaten was de kleding minimaal en werd deze zowel voor werk als spel uitgetrokken. Het kolonialisme veranderde dit, maar niet altijd zoals verwacht. De eilanden in de Stille Oceaan werden later gekoloniseerd dan Afrika en Zuid-Amerika, en de mensen en culturen werden meer geromantiseerd.

Eeuwenlang was het kleden van de inheemse bevolking een onderdeel van de bekering tot het christendom. Zelden is traditionele kleding toegestaan, zoals op het eiland Yap, waar de katholieke kerk bij sommige vieringen vrouwen laat dansen in kostuums die hun borsten niet bedekken.

Zuid-Amerika

Het Awá-volk van het Amazonewoud was tot voor kort geïsoleerd; het eerste contact vond plaats aan het begin van de 21e eeuw. Hoewel zij nu soms westerse kleding dragen, zijn de mannen die in de jungle jagen naakt, met uitzondering van een versiering van vogelveren die aan het uiteinde van hun penis zijn gebonden.

• Lichaamsbeeld
• Lichaamspositiviteit
• Strepen
• Topfreedom
• Toplessness